لَتَرَوُنَّ ٱلْجَحِيمَ
Ayetin başındaki لَ basit bir vurgu harfi değil. Arapçada lâmü'l-kasemdir: söylenmemiş bir yeminin lâmı. Yani ortada mahzuf (düşürülmüş) bir yemin var ve cümle o yeminin cevabıdır. Açık hali yaklaşık şöyledir: "Andolsun ki mutlaka göreceksiniz."
Fiilin sonundaki ـنَّ, nûn-ı te'kîd-i sakîle (ağır pekiştirme nûnu) adını taşır. Arapçada bir fiile eklenebilecek en güçlü pekiştirme aracıdır.
Karşılaştırma yapmak için: bir önceki bölümde ele alınan Asr sûresinde de üç katmanlı bir pekiştirme vardı (yemin + inne + lâm). İki sûre aynı belâgat yoğunluğunu kullanıyor, ve belâgat ölçüsüne göre bu yoğunluk tek bir şeyi gösterir: muhatap inkâr edici konumdadır. Söylenene inanmayacak biri karşısında konuşuluyor.
Bir kıraat notu. Bazı kıraatlerde fiil meçhul okunmuştur: le-türavünne — "mutlaka gösterileceksiniz". Anlam yönü değişir (görmek yerine gösterilmek), hüküm aynı kalır. Hangi imama ait olduğunu kesin veremediğim için isim vermiyorum; okuyuşun nakledildiği kaydedilmiştir.
Kur'an cehennem için birkaç ad kullanır ve her adın vurgusu farklıdır: cehennem, nâr (ateş), sekar, lezâ, hâviye, saîr ve hutame. Bu sonuncusu, iki sûre sonra gelecek olan Hümeze'de kullanılacaktır. İki komşu sûre, aynı yeri iki farklı özelliğiyle anıyor: Tekâsür alevin şiddetiyle, Hümeze kırıp ufalama işleviyle.
Kelimenin başındaki el- takısı belirlilik bildirir: bilinen, tarif edilmiş olan. Muhataplar bu kelimeyi ilk kez duymuyorlar.
Üç ayet boyunca bilgi fiili tekrarlandı; dördüncüde görme fiiline geçildi. Bu, 5. ayette kurulan derecelenmenin metin içinde uygulanmasıdır: ilme'l-yakîn ayne'l-yakîne dönüşüyor.
Ve dönüşümün yönü tek taraflıdır. Bilgi tercihe bağlıdır; görme değildir. İnsan bir şeyi bilmemeyi seçebilir, bilgisini bir kenara koyabilir, unutabilir, erteleyebilir. Ama gözün önüne konan şeyi görmemeyi seçemez. Sûre, muhatabın kaçtığı bilgiyi kaçılamayacak bir biçime çeviriyor.
Buradan sûrenin merkezî ironisi çıkıyor: kesinlik gelecek, ama artık işe yaramayacağı anda gelecek. 5. ayetin "keşke bilseydiniz" temennisi tam da bunun içindir — bilgi zamanında gelseydi bir şey değişecekti; görme zamanında gelecek ve hiçbir şey değiştirmeyecek.
"İçinizden oraya uğramayacak hiç kimse yoktur; bu, Rabbinin üzerine aldığı kesinleşmiş bir hükümdür." (Meryem 19/71)
Bu ayet lete-ravünne'l-cahîm ile aynı kapsayıcılığı taşır: hitap istisnasızdır. Müfessirler oradaki vürûd (uğrama) kelimesinin ne anlama geldiğinde ayrılırlar — üzerinden geçmek mi, görmek mi, girmek mi. İhtilaf çözülmemiştir ve burada bir tercih belirtmiyorum. Ama iki ayetin ortak noktası tartışmasızdır: cehennemin görülmesi, inanan-inanmayan ayrımından önce gelen bir sahnedir.