وَلَا أَنتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ
- 2. ayet: lâ a'büdü — fiil. "Kulluk etmem."
- 3. ayet: lâ entüm âbidûne — isim cümlesi (mübteda + haber), haber de ism-i fâil. Kelimesi kelimesine: "siz kulluk edici değilsiniz."
Türkçede ikisini de "kulluk etmezsiniz" diye çevirmek mümkündür ve çoğu meal öyle yapar. Ama bu, sûrenin bütün yapısını görünmez kılar.
İsim cümlesinin bildirdiği: sübût ve devam. Arapçada isim cümlesi, bir olayın gerçekleşmesini değil, bir halin sabitliğini anlatır. Fiil cümlesi "yapıyor" der; isim cümlesi "yapan biridir" der. İkincisi kişinin vasfına dokunur.
İsm-i fâil bunu pekiştirir. Âbid, "kulluk eden kişi" demektir — eylemi değil, eyleyeni niteler. Olumsuzlandığında: "siz kulluk edici cinsten değilsiniz", "böyle bir vasfınız yok".
Bu yüzden ayetin daha doğru bir Türkçe karşılığı şudur: "Siz benim kulluk ettiğime kulluk edecek kimseler değilsiniz." Bir olayı değil, bir yatkınlığı olumsuzluyor.
Ayet, teklifin ikinci yarısını da geçersiz kılıyor. Kureyş "biz de senin ilâhına taparız" demişti. Sûre bunu kabul etmiyor — ve reddin gerekçesi ilginçtir: onların Allah'a tapmayacağını söylüyor.
Bu ilk bakışta tuhaftır, çünkü Mekke müşrikleri Allah'ı inkâr etmiyorlardı. Kur'an bunu birkaç yerde kaydeder: gökleri ve yeri kimin yarattığı sorulduğunda "Allah" diyorlardı (Ankebût 29/61-63). Aracılara tapmalarını da "bizi Allah'a yaklaştırsınlar diye" gerekçesiyle savunuyorlardı (Zümer 39/3).
Ayetin söylediği şey şudur: ortaklı bir tapınma, Allah'a tapınma değildir. Panteonun bir üyesi olarak kabul edilen Allah, İhlâs sûresinin tarif ettiği Allah değildir. Yani müşrikler bir yıl boyunca "Allah'a tapsalar" bile, taptıkları şey — teklifin mantığı içinde — başka bir şey olurdu. Sûre, teklifin gerçekleşmesi durumunda bile ortada bir kulluk olmayacağını bildiriyor.