Yûsuf 111. ayet

Le-kad kâne fî kasasıhim ıbratün li-üli'l-elbâb · Mâ kâne hadîsen yüfterâ ve lâkin tasdîka'llezî beyne yedeyhi ve tafsîle külli şey'in ve hüden ve rahmeten li-kavmin yü'minûn

"Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için bir ibret vardır. Bu, uydurulan bir söz değildir; ancak kendinden öncekini doğrulayan, her şeyi ayrıntılı açıklayan, inanan bir topluluk için bir yol gösterme ve rahmettir."

Ve sûrenin en güçlü metin verisi buradadır. Bunu sûrenin başında haber vermiştim; şimdi tamamlıyorum.

Sûrenin konusu ile sûrenin kapanışı aynı kökte buluşuyor:

Bu bir yorum değildir: iki kelime aynı köktür ve ikisi de aynı sûrededir.

Kökün çözümlemesi Haşr 59/2'de, Nâziât 79/25-26'da ve Mü'minûn 23/21-22'de yapıldı ve 43. ayette dayanmıştım. Orada kaydedilenler:

Kökün ortak çekirdeği: bir yakadan öbür yakaya geçmek. Ubûr — karşıya geçme; ma'ber — geçit; ibâre — anlamı bir zihinden ötekine geçiren söz; ta'bîr — rüyanın görüntüden anlama geçirilmesi; abre — gözden taşan yaş. İbret almak, bu iki yaka arasındaki geçişi yapmaktır: Bu yaka: olay onların başına geldi, ben seyrediyorum. Öbür yaka: aynı şey benim de başıma gelebilir; onları oraya götüren şey bende de var mı? Bir olay tek başına ibret değildir. İbret, olayın görünen yüzünden görünmeyen yüzüne geçildiğinde ortaya çıkar.

Ve şimdi sûrenin bütünü görülebiliyor. Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı üç ayrı ayetteki kelimelerdir:

Sûre, aynı işin üç ayrı düzlemdeki karşılığını anlatıyor ve üçü de aynı iki kökten birine bağlanıyor:

Yani sûre, üç kez aynı işi yapıyor: bir yüzeyden bir derinliğe geçmek. Ve okuyucudan istenen şey, kıssanın kahramanının rüyaya yaptığını, kıssanın kendisine yapmasıdır.

Bu, sûrenin biçimi ile içeriğinin buluştuğu yerdir ve metnin verisidir; kurduğum bağ ise bana aittir.

Ve ikinci bir halka daha kapanıyor: kasas kelimesi, 3. ayetten sonra burada ikinci kez geçiyor.

Sûre, aynı kökle açılıp aynı kökle kapanıyor. Ve Kasas'de sûrenin ع-ل-و kökü etrafında kurduğu çerçevenin bir benzeri burada ق-ص-ص kökü üzerinden kuruluyor. Bu, sûre içinde sayılabilir bir tekrardır.

Ve zamir kaydedilmelidir: kasasıhim — "onların kıssaları", çoğul. Yani sûre, tek bir kişinin değil, anılan bütün kişilerin kıssasından söz ediyor — nitekim 7. ayette de fî Yûsufe ve ihvetihî denmişti.

ل-ب-ب kökü: bir şeyin özü, çekirdeği. Lübb — meyvenin kabuğu atıldığında kalan iç. Ve dilciler akl ile lübb arasında bir fark kaydeder: lübb, aklın saf ve işlek hâlidir.

Ve kelimenin seçimi kayda değer, kendi okumam olarak veriyorum: kökün resmi tam olarak kabuk ile öz ayrımıdır. Ve ibret de görünenle görünmeyen arasındaki geçiştir. İki kelime aynı işi iki ayrı resimle anlatıyor: biri geçiş, öteki kabuğun altı.

Terkip Sâd 38/41-44'te (ve zikrâ li-üli'l-elbâb) de geçmişti.

Ve bu, 7. ayetle örtüşüyor: orada kıssanın muhatabı li's-sâilîn (soranlar) idi. Burada li-üli'l-elbâb (akıl sahipleri). İki ayette de kıssanın verimi, okuyucunun getirdiği şeye bağlanıyor.

Ve cümlenin dizimi kaydedilmelidir: hadîsen nekre. "Uydurulacak bir söz" — yani sınıf olarak reddediliyor.

Ve hadîs kelimesi, sûrenin anahtar terkibindeki kelimenin tekilidir: te'vîlü'l-ehâdîs.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki yerdeki aynı kelimedir: sûre boyunca ehâdîs yorumlanacak olaylar anlamındaydı; kapanışta aynı kelime, anlatının kendisi için kullanılıyor. Yani anlatı da yorumlanacak bir hadîstir.

ي-ف-ت-ر-ى — kök ف-ر-ي: bir şeyi kesip biçmek; deriyi yarmak. İftirâ — uydurmak; kelimenin kökünde bir şeyi keyfince biçimlendirme vardır.

Ve olumsuzlamadan sonra dört olumlu nitelik sayılıyor:

تَفْصِيل — kök ف-ص-ل: ayırmak, aralarını açmak. Fasl — ayrım; mafsal — eklem. Yani tafsîl: birbirine karışmış olanı ayırıp tek tek göstermek.

Ve kelime, 94. ayetteki fiille aynı köktendir: ve lemmâ fasalati'l-îr — "kervan ayrıldığında". Aynı kök, biri fizikî ayrılma, öteki anlamın ayrıştırılması. Bu, sûre içinde sayılabilir bir örtüşmedir.

لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُون — ve son kayıt: hidayet ve rahmet, şart cümlesiyle sınırlanıyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum ve dayanağı sûrenin öteki iki tahsisidir: li's-sâilîn (7), li-üli'l-elbâb (111), li-kavmin yü'minûn (111). Üç kez, kıssanın verimi bir şarta bağlanıyor — ve üç şart da okuyucunun kendi tarafındadır: soru sormak, aklı işletmek, inanmak.