وَجَآءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُۥ مُنكِرُونَ
Ve câe ihvetü Yûsufe fe-dehalû aleyhi fe-arafehüm ve hüm lehû münkirûn · Ve lemmâ cehhezehüm bi-cehâzihim kāle'tûnî bi-ehin leküm min ebîküm elâ terevne ennî ûfi'l-keyle ve ene hayru'l-münzilîn · Fe-in lem te'tûnî bihî fe-lâ keyle leküm ındî ve lâ takrabûn · Kālû se-nürâvidü anhü ebâhü ve innâ le-fâılûn · Ve kāle li-fityânihi'c'alû bidâatehüm fî rihâlihim lealllehüm ya'rifûnehâ izâ'nkalebû ilâ ehlihim leallehüm yerciûn
"Yûsuf'un kardeşleri geldiler ve yanına girdiler. O onları tanıdı, onlar ise onu tanımıyorlardı. Yüklerini hazırlayınca dedi ki: 'Babanızdan olan kardeşinizi bana getirin. Görmüyor musunuz, ben ölçüyü tam veriyorum ve konukları en iyi ağırlayanım. Onu bana getirmezseniz, benim yanımda size ölçek yok; bana yaklaşmayın da.' 'Onun için babasını razı etmeye çalışacağız; bunu mutlaka yaparız' dediler. Ve adamlarına: 'Sermayelerini yüklerinin içine koyun; ailelerine döndüklerinde belki bunu fark ederler de geri gelirler' dedi."
| Taraf | İfade | Kalıp | Ne bildiriyor |
|---|---|---|---|
| Yûsuf | Fe-arafehüm | Mâzî fiil — ع-ر-ف | Tanıdı — olup bitmiş, anlık bir iş |
| Kardeşler | Ve hüm lehû münkirûn | İsim cümlesi + ism-i fâil — ن-ك-ر | Tanımıyorlar — süregelen bir hâl |
Ve dizim nüktesi budur, kaydedilmelidir: iki taraf iki ayrı gramer yapısıyla anlatılıyor. Fiil cümlesi hudûs (bir anda gerçekleşme), isim cümlesi sübût (yerleşmiş durum) bildirir.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki yapının farkıdır: tanıma bir anda olmuştur; tanımama ise bir durum olarak sürüyor. Metin, bilgi asimetrisini gramerle kuruyor.
- ع-ر-ف — bilmek; ve örf aynı kökten: bilinen, alışılmış olan. Kök, tanışıklık ve alışkanlık bildirir.
- ن-ك-ر — tanımamak, yadırgamak; münker aynı kökten: yadırganan, kabul görmeyen.
Yani iki kelime, Kur'an'ın ahlak dilindeki ma'rûf / münker çiftinin kökleridir. Burada aynı iki kök, bir tanıma sahnesinde kullanılıyor. Bu, metnin verisi olan bir örtüşmedir.
Ve karşıtlık sûrede sürüyor: 69'da kardeşine kendini tanıtır, 89'da soru sorar, 90'da kardeşler sorar (e-inneke le-ente Yûsuf). Yani tanınmama, otuz iki ayet boyunca korunuyor.
ك-ي-ل kökü: hacim ölçüsüyle ölçmek. Kök Mutaffifîn 83/1'de ayrıntılı işlendi (ellezîne ize'ktâlû ale'n-nâsi yestevfûn). Tekrarlamıyorum.
Ve kelimenin bu bölümde tekrar tekrar geçmesi kaydedilmeye değer: 59, 60, 63, 65, 88. Sûrenin bu bölümü baştan sona bir ölçek meselesi üzerinden yürüyor — ve Mutaffifîn'de işlenen ilkenin (ölçüyü tam vermek) burada uygulanmış biçimi görülüyor: ennî ûfi'l-keyl.
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: aynı kelime, bir sûrede ahlakî bir kural, burada bir idarecinin uygulaması olarak geçiyor.
Ve 62. ayet kaydedilmeye değer: sermayenin yüklere geri konması, gerekçesiyle birlikte veriliyor: leallehüm ya'rifûnehâ … leallehüm yerciûn.
Bunu bir dizim gözlemi olarak veriyorum: metin, tedbirin amacını kişinin kendi ağzından açıklıyor. Yani okuyucu, sonraki sahneleri planı bilerek izliyor — 6. ayetteki tekniğin bir tekrarı.
لَعَلَّ edatının iki kez üst üste gelmesi kayda değer: iki aşamalı bir umut — önce fark etsinler, sonra dönsünler.