Yûsuf 77-79. ayetler

"'O çalmışsa, daha önce onun bir kardeşi de çalmıştı' dediler. Yûsuf bunu içinde sakladı, onlara açmadı. İçinden: 'Sizin durumunuz daha kötü. Allah, anlattığınız şeyi daha iyi bilir' dedi. 'Ey vezir! Onun çok yaşlı bir babası var; onun yerine birimizi al. Biz seni iyilik edenlerden görüyoruz' dediler. Dedi ki: 'Allah'a sığınırız! Malımızı yanında bulduğumuz kişiden başkasını alamayız; yoksa zalimlerden oluruz.'"

س-ر-ر kökü: gizlemek; ve sevindirmek. Sır aynı köktendir. Fiilin burada "içinde tuttu" anlamında olduğu açıktır.

Ve zamir (hâ) neye dönüyor? Dilciler ayrılır: söylenen söze mi, söze verilen karşılığa mı? İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Ve dizim nüktesi kaydedilmelidir: ayet, susmanın iki tarafını ayrı ayrı yazıyor: fe-eserrahâ (içinde tuttu) ve ve lem yübdihâ lehüm (onlara açmadı). Aynı şey iki kez, biri olumlu biri olumsuz cümleyle. Arapçada bu, kesinlik ve vurgu bildirir.

Bunu bir gözlem olarak veriyorum: metin, söylenmeyen şeyi de kaydediyor. Yani anlatıcı, sahnede duyulmayan bir cümleyi okuyucuya veriyor — ve bu, sûrenin baştan beri kullandığı bir tekniktir (15. ayetteki vahiy gibi).

Bu ifadenin gramer nüktesi Felak 113/2'de işlendi:

Şerr ve hayr, Arapçada hem isim hem karşılaştırma kalıbı (ism-i tafdîl) olarak kullanılır. Normalde karşılaştırma için ef'al kalıbı gerekir (ekber, ahsen); bu iki kelime ise kalıp değiştirmeden karşılaştırma bildirir: "Siz konum bakımından daha kötüsünüz" (Yûsuf 12/77).

Oraya dayanıyorum.

مَّكَانًا — temyîz: "konum bakımından". Kelimenin seçimi kayda değer: kişilerin kendisi değil, durdukları yer niteleniyor.

Ve talep, ilk kez bir başkasının hâline dayandırılıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı gerekçenin içeriğidir: kardeşler kendileri için değil baba için ricada bulunuyorlar. Sekizinci ayette aynı babanın sevgisi bir şikâyet konusuydu. Aynı baba, şimdi bir merhamet gerekçesi. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir dönüşümdür.

إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِين — ve cümle, 36. ayette zindandaki iki gencin söylediğiyle birebir aynıdır.

Bu, sûre içinde sayılabilir bir tekrardır. Ve kendi okumam olarak ekliyorum: aynı cümle, kişinin en aşağıdaki ve en yukarıdaki konumunda söyleniyor. Değişmeyen şey, kişi hakkındaki gözlemdir.

Ve ifade, 23. ayetten sonra ikinci kez geliyor ve orada tablolamıştım.

İki yerde de reddedilen şey aynı yerdedir: bir haksızlık. Birincisinde bir ihanet, ikincisinde suçsuz birini tutmak. Ve ikisinde de gerekçe aynı kökle bitiyor: lâ yüflihu'z-zâlimûn (23) — innâ izen le-zâlimûn (79).

Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir örgüdür. Ve kendi okumam olarak ekliyorum: aynı kişi, kendi lehine olan bir teklifi de kendi aleyhine olan bir teklifi de aynı iki kelimeyle reddediyor.