Bakara 143. ayet — Vasat ümmet

"Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki insanlara şahit olasınız, Peygamber de size şahit olsun."

وَسَط — kök v-s-t. Kelime iki anlamı birden taşır ve Arapçada ikisi ayrılmaz:

• Orta. İki ucun arasında olan, dengeli, aşırılığa kaçmayan.
• En değerli, seçkin. Arapçada "vasatü'l-kavm", kavmin ortadaki değil en iyisi demektir. Bir gerdanlığın en değerli taşı ortadadır; bir kabilenin en itibarlı kolu "orta" koldur.

İki anlam tesadüfen bir arada değil. Arap dilinin mantığında merkez, aynı zamanda değerin bulunduğu yerdir — uçlar savrulmadır, orta sağlamlıktır. Türkçedeki "vasat" kelimesi ise tam ters yöne kaymış, "sıradan, ortalama" anlamına gelmiştir. Ayeti Türkçe "vasat" kelimesiyle okuyan biri, kelimenin söylediğinin tersini anlar.

Bu tabir, Fâtiha'nın son ayetinde kurduğumuz ölçüyle birleşiyor: orada yol, iki uçtan — bilgisiyle amel etmeyenlerden ve gayretle sapanlardan — uzak olarak tarif edilmişti. Vasat ümmet, o yolun üzerinde duran topluluğun adıdır.

شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ — "insanlara şahit". Görev, üstünlük değil tanıklık olarak tanımlanıyor. Şahit, gördüğünü aktaran kişidir; kendisi hüküm vermez, hükme esas oluşturur.

Ve tanıklığın nasıl yapılacağı, kelimenin kendisinde saklı: şahit, görülebilir olmak zorundadır. Bir topluluğun tanıklığı, söylediğiyle değil görüldüğü haliyle olur.