Bakara 219. ayet — İçki, kumar ve "artan"

"Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar. De ki: ikisinde de büyük bir günah ve insanlar için birtakım yararlar vardır; günahları yararlarından büyüktür."

Cevabın kuruluşu kaydedilmeye değer ve Kur'an'ın hüküm dilinde sık rastlanan bir örnektir:

1. Zarar söyleniyor — ismün kebîr 2. Yarar da söyleniyor — menâfiu li'n-nâs 3. Sonra tartılıyor — ve ismühümâ ekberu min nef'ihimâ

Yarar inkâr edilmiyor. Kumarın kazandırdığı, içkinin o günkü toplumdaki ticarî ve sosyal karşılığı yok sayılmıyor. Hüküm, yararı reddederek değil, tartıyı göstererek konuyor.

Bir kıraat kaydı: ismün kebîr (büyük günah) yerine ismün kesîr (çok günah) okuyuşu da nakledilir. İki okuyuş arasındaki fark büyüklük ile çokluk arasındadır ve anlamı değiştirdiği için kaydediyorum.

وَيَسْـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ ٱلْعَفْوَ — "neyi infak edeceklerini soruyorlar; de ki: el-afv."

ع-ف-و kökü: silmek, affetmek; ve artan, ihtiyaç fazlası. Dilciler burada ikinci anlamı verir: kendi ihtiyacından arta kalan.

215. ayette aynı soru sorulmuş, cevap adres olarak verilmişti. Burada aynı soru tekrar geliyor ve bu kez ölçü veriliyor: elindekinin tamamı değil, artan. İki cevap birbirini tamamlıyor: kime ve ne kadar.