2/284-286 — Sûrenin kapanışı
"Göklerde ve yerde ne varsa Allah'ındır. İçinizdekini açıklasanız da gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker."
284. ayetin ağırlığı, sonraki iki ayetin cevabıyla birlikte okunur. Klasik tefsirlerde bu ayetin muhataplar üzerinde ağır bir endişe doğurduğu ve ardından gelen ayetlerin bunu karşıladığı yaygın olarak nakledilir.
لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِۦ — "peygamberlerinden hiçbirini ayırt etmeyiz." Sûrenin uzun İsrâiloğulları bölümünde işlenen ayrım tavrının tam karşısında duran cümle.
وَقَالُوا۟ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا — "işittik ve itaat ettik." Sûrenin 93. ayetinde nakledilen semi'nâ ve asaynâ (işittik ve isyan ettik) sözünün karşılığı. İki cümle arasında tek kelimelik bir fark var; sûre bu iki tavrı iki ucuna koymuş.
لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا — "Allah kimseye gücünün yeteceğinden başkasını yüklemez."
وُسْع — kök و-س-ع: genişlik. Yani ölçü, kişinin genişliğidir. Bu cümle 284. ayetin doğurduğu endişeye doğrudan cevaptır ve sûrenin hüküm bölümlerinde tekrar tekrar görülen kolaylık ilkesinin (2/185) son ifadesidir.
İki fiil aynı köktendir (ك-س-ب) ama kalıpları farklıdır: kesebet (I. bâb) ve iktesebet (VIII. bâb). VIII. bâb Arapçada çaba ve kasıt katar. Dilciler bu farkı kaydeder ve şöyle açıklar: iyilik için sade fiil, kötülük için çabalı fiil kullanılmıştır.
Bu bir dil gözlemidir ve kalıplardan doğrulanabilir; buradan çıkarılan anlamı kendi okumam olarak veriyorum: kötülük, kişinin üzerine gitmesini gerektiren bir şey olarak anılıyor.
| Dua | İstenen |
|---|---|
| Rabbenâ lâ tüâhıznâ in nesînâ ev ahta'nâ | Unutma ve hata için sorumluluk kaldırılsın |
| Rabbenâ ve lâ tahmil aleynâ ısran | Ağır yük yüklenmesin |
| Rabbenâ ve lâ tuhammilnâ mâ lâ tâkate lenâ bih | Gücün yetmeyeceği yüklenmesin |
إِصْر — kök أ-ص-ر: bağlamak, hapsetmek; ağır yük. Kelime, geçmiş toplulukların üzerindeki ağırlıkları anlatır.
وَٱعْفُ عَنَّا وَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَآ أَنتَ مَوْلَىٰنَا فَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَٰفِرِينَ — sûre, 286 ayetlik uzun bir hüküm, tarih ve tartışma metninden sonra bir istekle bitiyor.
Ve son cümlelerin hepsi birinci çoğul şahıstır: lâ tüâhıznâ, lâ tahmil aleynâ, va'fü annâ, ırhamnâ. Sûrenin başında (2/2) kitabın "muttakîler için yol gösterici" olduğu söylenmişti; sonunda konuşan, tek tek kişiler değil, bir topluluktur.