Enbiyâ 16-18. ayetler

Ve mâ halakne's-semâe ve'l-arda ve mâ beynehümâ lâibîn · Lev eradnâ en nettehıze lehven lettehaznâhu min ledünnâ in künnâ fâilîn · Bel nakzifü bi'l-hakkı ale'l-bâtıli fe-yedmeğuhû fe-izâ hüve zâhik, ve lekümü'l-veylü mimmâ tasifûn

"Göğü, yeri ve ikisi arasındakileri oyun olsun diye yaratmadık. · Bir eğlence edinmek isteseydik, onu kendi katımızdan edinirdik — eğer yapacak olsaydık. · Hayır! Biz hakkı bâtılın üzerine fırlatırız da onun beynini parçalar; bir de bakarsın, bâtıl yok olup gitmiştir. Yakıştırdığınız şeyler yüzünden vay hâlinize!"

Bu cümle Duhân 44/38'de ayrıntılı işlendi ve orada bu ayet açıkça anıldı. Oradaki kayıt:

"Kelime mansûbdur ve hâldir: 'oynayanlar olarak'. […] Cümle 'yaratmadık' demiyor. Mâ halaknâ … lâibîn — olumsuzlanan şey fiil değil, fiilin hâlidir."

Ve Câsiye 45/22 ile Ahkāf 46/3'te bi'l-hakk kaydı işlendi. Ahkāf'ta tablolanan iki kayıt şuydu: bi'l-hakk — boş yere değil; ecelin müsemmâ — sonsuz değil. Oraya dayanıyorum.

Buraya Enbiyâ'ya özgü olanı ekliyorum ve bu, üç sûrenin tablosuyla görülüyor:

Ve en önemli fark sonuncu satırdadır — bunu kendi okumam olarak veriyorum: Ahkāf ve Duhân'da hak yaratmanın sıfatıdır. Enbiyâ'da hak bir silah gibi kullanılıyor: fırlatılıyor, çarpıyor, parçalıyor. Aynı kelime, iki sûrede nitelik, burada eylem.

Bir lafız farkı da kaydedilmelidir: Duhân es-semâvât (çoğul) der, Enbiyâ es-semâ' (tekil). Bu, doğrulanabilir bir farktır ve üzerine bir hüküm kurmuyorum.

On yedinci ayet, on altıncı ayetin olumsuzlamasını bir şart cümlesiyle pekiştiriyor.

Lev — gerçekleşmemiş şartı bildiren edat. Ve cümle üç parçalıdır: şart (lev eradnâ) → cevap (lettehaznâhu min ledünnâ) → ikinci bir kayıt (in künnâ fâilîn).

مِن لَّدُنَّا — "kendi katımızdan". Ve bu kaydın işi kaydedilmelidir: cümle "eğlence edinmezdik" demiyor; "edinseydik, onu buradan almazdık" diyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı harfi cerdir: min ledünnâ bir kaynak bildiriyor. Yani ayet, göğün ve yerin bir eğlence malzemesi olarak kullanılmadığını söylüyor — yaratılmış olan, oyuncak sınıfına konmuyor.

İn künnâ fâilîn — üzerinde ihtilaf vardır:

İki okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum. İkinci okumada cümle, şartı kurduktan sonra onu kökünden kaldırıyor.

Ve bu, sûrenin en sert kelime dizisidir. Üç fiil arka arkaya geliyor ve üçü de fiziksel bir çarpışmayı tarif ediyor.

نَقْذِفُ — kök ق-ذ-ف. Dilcilerin verdiği anlam: bir şeyi uzağa ve hızla atmak, fırlatmak. Kazefe bi'l-hacer — taşı fırlattı. Kelime Kur'an'da atılma bildiren yerlerde geçer ve Nûr sûresinde iftira için kullanılır (yermûne/kazf terimi buradan gelir): söz de bir fırlatma sayılır.

Ve harfi cer kaydedilmelidir: nakzifü bi'l-hakkı alâ'l-bâtıl. Bi aleti, alâ hedefi bildiriyor. Yani hak, bâtılın üzerine atılan bir cisim gibi kurulmuş.

يَدْمَغُ — kök د-م-غ. Ve kelime bu tefsirde ilk kez çözümleniyor.

ed-Dimâğ — beyin. Demeğahû — beynine vurdu, kafatasını kırıp beynine ulaştı. Dilcilerin verdiği tanım son derece dardır: demğ, darbenin kemikten geçip beyne ulaşmasıdır; Arap hukuk diline geçmiş yaralama derecelerinde ed-dâmiğa, beyin zarını yırtan en ağır baş yarasıdır.

Yani fiil "yener" ya da "susturur" demiyor. Yedmeğuhû — "beynini dağıtır".

Kelimenin sertliğini yumuşatmıyorum, çünkü ayet yumuşatmıyor. Ve şunu kendi okumam olarak kaydediyorum: üç kelime birlikte bir av ya da savaş sahnesi kuruyor. Bâtıl burada tartışılan bir görüş değil, vurulan bir gövde gibi tasavvur ediliyor.

زَاهِق — kök ز-ه-ق. Bu kök de bu tefsirde ilk kez çözümleniyor.

Zehaka — yok olup gitmek, çıkıp gitmek. Ve dilcilerin kaydettiği asıl kullanım: zehaketi'n-nefs — can çıktı. Kur'an bu kullanımı da içerir: ve tezheka enfüsühüm ve hüm kâfirûn (Tevbe 9/55, 85).

Yani zâhik, "yanlış" demek değildir. Zâhik, canı çıkmış olandır.

Fe-izâ hüve zâhik — ve burada izâ-i fücâiyye var: "bir de bakarsın." Sonuç, süreç anlatılmadan geliyor.

Ve bir dizim gözlemi: üç fiilden ikisi muzâridir (nakzifü, yedmeğu) — yani süreklilik bildirir; sonuç ise isim cümlesiyle verilmiştir (hüve zâhik) — yani sabitlik. Atış tekrarlanıyor, sonuç değişmiyor.

وَلَكُمُ ٱلْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ — و-ص-ف kökü: bir şeyi nitelemek, hakkında sıfat kurmak.

Ve bu kelime sûrenin çerçeve kelimelerinden biridir:

Üç geçiş, sûrenin başında, ortasında ve sonunda. Sayılabilir bir olgudur ve sonda tablolanacak.