Enbiyâ 71-73. ayetler tefsiri

21/71-73

وَنَجَّيْنَٰهُ وَلُوطًا إِلَى ٱلْأَرْضِ ٱلَّتِى بَٰرَكْنَا فِيهَا لِلْعَٰلَمِينَ · وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ إِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَٰلِحِينَ · وَجَعَلْنَٰهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَآ إِلَيْهِمْ فِعْلَ ٱلْخَيْرَٰتِ وَإِقَامَ ٱلصَّلَوٰةِ وَإِيتَآءَ ٱلزَّكَوٰةِ وَكَانُوا۟ لَنَا عَٰبِدِينَ

Ve necceynâhu ve Lûtan ile'l-ardılletî bâraknâ fîhâ li'l-âlemîn · Ve vehebnâ lehû İshâka ve Ya'kūbe nâfileten ve küllen cealnâ sâlihîn · Ve cealnâhüm eimmeten yehdûne bi-emrinâ ve evhaynâ ileyhim fi'le'l-hayrâti ve ikāme's-salâti ve îtâe'z-zekâh, ve kânû lenâ âbidîn

"Onu da Lût'u da, âlemler için bereketli kıldığımız yere ulaştırıp kurtardık. · Ona İshak'ı, üstüne bir de Ya'kūb'u bağışladık ve hepsini iyi kimseler kıldık. · Onları, emrimizle doğru yolu gösteren önderler yaptık. Onlara hayırlar işlemeyi, namazı kılmayı, zekâtı vermeyi vahyettik. Ve onlar bize kulluk edenlerdi."

ٱلْأَرْضِ ٱلَّتِى بَٰرَكْنَا فِيهَا — sûrede iki kez

Bu terkip sûrede iki yerde geçiyor ve ikisi de peygamber dizisindedir:

Ayet	Kim	İfade
71	İbrâhim ve Lût	ile'l-ardılletî bâraknâ fîhâ* li'l-âlemîn* — kurtarılıp götürüldükleri yer
81	Süleymân	tecrî bi-emrihî ile'l-ardılletî bâraknâ fîhâ — rüzgârın aktığı yer

İki geçiş arasında on ayet var ve terkip birebir aynıdır. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.

Ve fark kaydedilmelidir: 71'de li'l-âlemîn kaydı var, 81'de yok. Yerin adı verilmiyor; ayet vermiyor, ben de vermiyorum.

ٱلْعَٰلَمِين — ve bu kelime sûrenin çerçeve kelimelerinden biridir:

Ayet	İfade
71	bâraknâ fîhâ li'l-âlemîn
91	ve cealnâhâ vebnehâ âyeten li'l-âlemîn
107	ve mâ erselnâke illâ rahmeten li'l-âlemîn

Üç kez, üç ayrı şey için: bir yer, bir işaret, bir elçilik. Sayılabilir bir olgudur ve sonda tablolanacak.

نَافِلَةً — fazladan olan

Nâfile — kök ن-ف-ل: asıl olanın üzerine eklenen fazlalık. Nefel — ganimet (asıl paya eklenen); ve namazda nâfile, farzın üzerine eklenendir.

Kelimenin neyi nitelediği üzerinde ihtilaf vardır:

Görüş	Nâfile neyi niteliyor
1	Yalnız Ya'kūb'u — İshak istenmişti, Ya'kūb fazladan verildi
2	İkisini birden — ikisi de bağış olarak fazladan verildi
3	Kelime masdardır: "bir fazlalık olarak"

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Ve bir kayıt: ayet İsmâil'i burada anmıyor; onu seksen beşinci ayette ayrı bir grupta anacak. Kur'an'ın vermediği bir sıralamaya ya da nesep ayrıntısına girmiyorum.

أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا — Secde ile karşılaştırma

İmâm kelimesi Kasas'de işlendi ve orada aynı kelimenin iki zıt yönde kullanıldığı tablolanmıştı (güçsüzlerin önder kılınması / ateşe çağıran önderler). Furkān 25/74'te de bu kayda dayanılmıştı. Oraya dayanıyorum.

Buraya ekleyeceğim şey, aynı terkibin Secde 32/24'te geçmesidir:

	Secde 32/24	Enbiyâ 21/73
Terkip	ve cealnâ minhüm eimmeten yehdûne bi-emrinâ	ve cealnâhüm eimmeten yehdûne bi-emrinâ
Kim	İsrâiloğulları'ndan bir kısmı	İbrâhim, İshak, Ya'kūb
Şart	*lemmâ saberû* — sabrettiklerinde	Şart yok
Ek kayıt	ve kânû bi-âyâtinâ yûkınûn	ve kânû lenâ âbidîn

Terkip birebir aynı, kayıtlar farklı. Bu doğrulanabilir bir lafız ortaklığıdır.

Ve fark kendi okumam olarak kaydedilmeye değer: Secde öndeliği sabra bağlıyor, Enbiyâ kulluğa. İkisi de bir şarta bağlıyor; şartın cinsi farklı.

وَأَوْحَيْنَآ إِلَيْهِمْ فِعْلَ ٱلْخَيْرَٰتِ — ve vahyin içeriği üç mastarla veriliyor: yapmak, kılmak, vermek.

Ve bir gramer nüktesi: ikāme's-salâh terkibinde masdarın sonundaki tâ düşmüştür (ikāmet değil ikām). Nahivciler bunu, tamlama sebebiyle tânın hazfedilmesi olarak açıklar.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: vahiy burada bir bilgi olarak değil, üç fiil olarak veriliyor.