Hac 32-33. ayetler

Zâlike ve men yuazzım şeâirallâhi fe-innehâ min takve'l-kulûb · Leküm fîhâ menâfiu ilâ ecelin müsemmen sümme mahıllühâ ile'l-beyti'l-atîk

"İşte böyle. Kim Allah'ın şeâirini yüceltirse, bu kalplerin takvâsındandır. Onlarda sizin için belli bir süreye kadar yararlar vardır; sonra varacakları yer, o eski Ev'dir."

Bu, sûrenin anahtar kelimelerinden biridir ve ayrıntılı işlenmeyi hak ediyor.

Tekili: شَعِيرَة (şaîre). Kök: ش-ع-ر.

Kök Bakara 2/154'te çözümlendi ve orada kaydedilenler şunlardı: kök ince bir şeyi sezmektir; dilciler bunu şa'r (kıl) ile ilişkilendirir — kıl kadar ince olanı fark etmek. Şuur ve şâir aynı kökten. Tekrarlamıyorum.

Buradaki türev üzerine eklenecek olan şudur:

شَعِيرَة, dilcilerin verdiği tarife göre "bir şeyin bilinmesini sağlayan işaret"tir. Yani kökün "sezmek/fark etmek" anlamı, bu kalıpta "fark ettiren şey"e dönüşüyor.

Kelimenin akrabaları, resmi tamamlıyor:

Yani şeâir, "sembol" demekten önce "işaret" demektir; ve işaret, bir şeyin varlığını başkasına duyuran şeydir.

Bunu bir dilcilik gözlemi olarak veriyorum ve kelimenin kalıbı bunu destekliyor.

عَظَّمَ — kök ع-ظ-م: büyük olmak. Kökün somut karşılığı عَظْم (azm — kemik): bedenin en sert, en büyük yapısı.

Fiil II. bâbda (tef'îl): "büyütmek, büyük saymak".

Bunu bir gramer gözlemi olarak kaydediyorum: kalıp, bir şeyi fiilen büyütmeyi değil, büyük saymayı bildiriyor. Yani nesnenin kendisi değişmiyor; onu karşılayan tutum değişiyor.

Ve bu, otuzuncu ayetteki fiille aynıdır: ve men yuazzım hurumâti'llâh. İki ayet arasında iki nesne var:

İkisi birbirini tamamlıyor: biri yapılmayacak olan, öteki görünür olan.

Bu terkip, ayetin ağırlık merkezidir.

Önce bir dizim sorusu: innehâdaki zamir neye dönüyor?

Dilciler bu noktada ayrılır ve görüşleri aktarıyorum:

İkisi de anlamı benzer bir yere götürür ve tercih dayatmıyorum. Ama B okuması dilciler tarafından daha çok tercih edilir; çünkü hüküm nesneye değil, davranışa verilmektedir.

Terkip bir isim tamlamasıdır: "kalplerin takvâsı".

ت-ق-و / و-ق-ي kökü: korumak, korunmak, siper almak. Vikāye — koruyucu örtü; ittikā — kendini korumaya almak.

Terkibin dikkat çekici yanı, takvânın bir organa izafe edilmesidir.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı izafetin kendisidir:

• Ayet, dış fiilin (yüceltme) karşılığını iç bir yere bağlıyor. Fiil görünür — kurban kesmek, tavaf etmek, bir mekâna saygı göstermek. Ama değeri, görünmeyen yerde tartılıyor.
• Ve terkip takve'l-kulûb biçimindedir, kulûbü'l-etkıyâ (takvâ sahiplerinin kalpleri) değil. Yani takvâ kişiye değil, kalbe izafe edilmiş.
• Çoğul kullanılmış: el-kulûb. Tek bir kalp değil, kalpler.

Ve terkibin ayetteki işlevi şudur: bir ölçüt koyuyor. Ayet "şeâiri yüceltin" diye emretmiyor; yücelten kişinin fiilini nereye bağlayacağını söylüyor.

Bu ölçüt, otuz yedinci ayette bir kez daha ve daha keskin biçimde geri gelecek: len yenâla'llâhe luhûmühâ ve lâ dimâühâ ve lâkin yenâlühü't-takvâ minküm. İki ayet aynı işi yapıyor ve aynı kelimeyi kullanıyor.

Otuz üçüncü ayet, otuz ikinciye somut bir kayıt ekliyor.

Zamir (fîhâ) üzerinde ihtilaf vardır:

A okuması bağlama daha uygun görünür, çünkü cümlenin devamı mahıllühâ (varacakları yer) diyor ve bu, sevk edilen bir şeyi gerektirir. Ama tercih dayatmıyorum.

Ve cümlenin yapısı kaydedilmeye değer:

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: ayet, kurbanlık hayvandan yararlanmayı yasaklamıyor; süresini belirtiyor. Yararlanma meşrudur, ama bir vakti vardır.

Ve menâfi' kelimesi burada ikinci kez geçiyor — yirmi sekizinci ayette de vardı (li-yeşhedû menâfia lehüm). İki geçiş arasında bir fark var ve kaydedilmelidir: 28'de yarar hac fiilinin gerekçesiydi; 33'te hayvanın üzerinde. Yani aynı kelime, önce ibadetin sebebi, sonra ibadetin nesnesi hakkında.

Ve Bakara 2/196-203 bölümüne dayanmak gerekiyor: orada hac hükümleri işlendi ve bölümün ölçüsü şöyle kaydedildi — "süre, yer ve biçim düzenleniyor; ama fazladan yük konmuyor." Hac 22/33 aynı ölçüyü sürdürüyor: yararlanma kaldırılmıyor, vakti belirleniyor.