قَالُوٓا۟ إِنَّمَآ أَنتَ مِنَ ٱلْمُسَحَّرِينَ · وَمَآ أَنتَ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا وَإِن نَّظُنُّكَ لَمِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ · فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ · قَالَ رَبِّىٓ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ · فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ ٱلظُّلَّةِ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ · إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ · وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ
Kālû innemâ ente mine'l-müsahharîn · Ve mâ ente illâ beşerun mislünâ ve in nezunnüke le-mine'l-kâzibîn · Fe-eskıt aleynâ kisefen mine's-semâi in künte mine's-sâdıkīn · Kāle rabbî a'lemü bimâ ta'melûn · Fe-kezzebûhu fe-ehazehüm azâbü yevmi'z-zulle; innehû kâne azâbe yevmin azîm · İnne fî zâlike le-âyeten ve mâ kâne ekseruhüm mü'minîn · Ve inne rabbeke le-hüve'l-azîzü'r-rahîm
"Dediler ki: 'Sen ancak büyülenmişlerdensin. · Sen de bizim gibi bir insandan başkası değilsin; biz seni yalancılardan sanıyoruz. · Doğru söyleyenlerdensen üzerimize gökten parçalar düşür!' · Dedi ki: 'Rabbim yaptıklarınızı daha iyi bilir.' · Onu yalanladılar; bunun üzerine gölge gününün azabı onları yakaladı. Gerçekten o, büyük bir günün azabıydı.' · Bunda elbette bir ayet vardır; ama onların çoğu inanmış değildi. · Ve şüphesiz senin Rabbin — evet O — azîzdir, rahîmdir."
| Semûd 153-154 | Eyke 185-187 | |
|---|---|---|
| Birinci cümle | İnnemâ ente mine'l-müsahharîn | İnnemâ ente mine'l-müsahharîn — aynı |
| İkinci cümle | Mâ ente illâ beşerun mislünâ | Ve mâ ente illâ beşerun mislünâ — aynı |
| Ek | yok | Ve in nezunnüke le-mine'l-kâzibîn |
| Talep | Fe'ti bi-âyetin — "bir alâmet getir" | Fe-eskıt aleynâ kisefen mine's-semâ — "gökten parça düşür" |
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: sûrede beş kavmin cevapları sıralandığında, istekler giderek sertleşiyor. Ve son kavmin istediği şey, kendisine verilecek olan şeydir — fe-eskıt aleynâ dediler, fe-ehazehüm azâbü yevmi'z-zulle oldu.
Ve Bürûc'de kaydedilen ilke burada da işliyor: sonuç, isteğin diliyle bildiriliyor.
Kelime Kur'an'da birkaç yerde geçer ve hep gökle birlikte (İsrâ 17/92; Rûm 30/48; Sebe 34/9; Tûr 52/44 — Tûr'de işlendi).
Ve Tûr 52/44'te kaydedilen ayet buraya bağlanıyor: ve in yerav kisfen mine's-semâi sâkıtan yekūlû sehâbün merkûm — "gökten bir parçanın düştüğünü görseler, 'üst üste yığılmış bulut' derler". Yani Kur'an, istenen şeyin verildiğinde bile başka türlü yorumlanacağını bir başka sûrede kaydediyor.
Ve içeriği kaydedilmelidir: cevap, talebi reddetmiyor ve tartışmıyor. Azap istediler; Şuayb "Rabbim ne yaptığınızı daha iyi bilir" diyor. Yani konuyu kendisinden alıp bilgiye ve hükme bırakıyor.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı Nûh'un cevabıyla örtüşmesidir: Nûh da kendisinden istenen hükmü vermemiş, in hisâbühüm illâ alâ rabbî (113) demişti. İki elçi de tartışmayı, hükmün kendilerine ait olmadığını söyleyerek bitiriyor.
| Ayet | Kim | İfade |
|---|---|---|
| 112-113 | Nûh | Ve mâ ilmî bimâ kânû ya'melûn · in hisâbühüm illâ alâ rabbî |
| 188 | Şuayb | Rabbî a'lemü bimâ ta'melûn |
Ve fark kaydedilmelidir: Nûh "benim bilgim yok" diyor, Şuayb "Rabbim daha iyi bilir" diyor. İkisi de aynı sınırı çiziyor ama farklı taraftan.
ظ-ل-ل kökü: gölge. Zulle — gölgelik, üstü örten şey. Kelime Kur'an'da hem koruyucu gölge (zullelün mine'n-nâr — Zümer 39/16'da tersine) hem de bulut için kullanılır (zulelin mine'l-ğamâm — Bakara 2/210).
Ve Kur'an bu azabın ne olduğunu açıklamıyor. Yevmü'z-zulle — "gölge günü" deniyor, gölgenin ne olduğu söylenmiyor.
Rivayetlerde bir buluttan, sıcaktan ve ateşten söz edilir; Kur'an'da bunlar yoktur. Kur'an'ın vermediği ayrıntıya girmiyorum.
Bir — kelime, koruma çağrıştıran bir kelimedir. Gölge, sıcak bir iklimde sığınılan şeydir. Ve azabın adı o kelimeyle konuyor.
İki — kavmin adıyla bağ kurulabilir. Ashâbü'l-Eyke — "sık ağaçlık halkı". Ağaçlık, gölgenin kaynağıdır.
Bu bağı kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir: kavim gölgeli bir yerin halkı diye anılıyor ve azabı bir gölgeyle geliyor. Bunun kastedildiği metinde söylenmiyor; iki kelimenin aynı sûrede on beş ayet arayla durması ise metin verisidir. Ve Bürûc'de kaydedilen "hüküm, suçun ya da hâlin diliyle bildirilir" ilkesiyle uyumludur.
Terkip sûrede üç kez geçiyor (135, 156, 189) ve üçü de üç ayrı kıssadadır. Bu, 26/131-135 bölümünde tablolandı.
Ve dizim nüktesi kaydedilmelidir: ilk iki geçişte terkip bir uyarı içindeydi (innî ehâfü aleyküm azâbe yevmin azîm; fe-ye'huzeküm azâbü yevmin azîm). Üçüncüsünde bir tespit: innehû kâne azâbe yevmin azîm.
Sûrenin sekizinci ve son mührü. Kalıp 26/8-9'da işlendi.
Ve bir konum gözlemi: mühür burada yalnız Şuayb kıssasını değil, yedi kıssalık bütün diziyi kapatıyor. Bir sonraki ayet konuyu değiştirecek ve muhataba dönecek: ve innehû le-tenzîlü rabbi'l-âlemîn (192).
Ve rabbi'l-âlemîn terkibi kaydedilmelidir: beş kıssada beş kez "ücretim ancak âlemlerin Rabbine aittir" denmişti. Yüz doksan ikinci ayette aynı terkip Kur'an'ın kaynağı için kullanılacak. Bu, metinden doğrulanabilir bir örtüşmedir ve iki bölümü birbirine bağlıyor.