Âl-i İmrân 192-194. ayetler

Rabbenâ inneke men tüdhıli'n-nâra fe-kad ahzeyteh, ve mâ li'z-zâlimîne min ensâr · Rabbenâ innenâ semi'nâ münâdiyen yünâdî li'l-îmâni en âminû bi-rabbiküm fe-âmennâ, rabbenâ fe'ğfir lenâ zünûbenâ ve keffir annâ seyyiâtinâ ve teveffenâ mea'l-ebrâr · Rabbenâ ve âtinâ mâ vaadtenâ alâ rusülike ve lâ tuhzinâ yevme'l-kıyâme, inneke lâ tuhlifü'l-mîâd

"Rabbimiz! Sen kimi ateşe koyarsan onu rezil etmişsindir; ve zalimlerin hiçbir yardımcısı yoktur. · Rabbimiz! 'Rabbinize inanın' diye imana çağıran bir çağırıcı işittik ve inandık. Rabbimiz! Günahlarımızı bağışla, kötülüklerimizi ört ve bizi iyilerle birlikte al. · Rabbimiz! Elçilerine vaat ettiğini bize ver ve kıyamet günü bizi rezil etme. Sen sözünden dönmezsin."

Bu dua, sûrenin en uzun duasıdır ve Bakara'nın kapanış duasıyla (2/285-286) aynı işi yapar. Yapısı tabloyla çözülmelidir.

Dua 191. ayetin ortasında başlar ve 194. ayette biter. Rabbenâ seslenişi dört kez geçer ve her sesleniş yeni bir bölüm açar.

Ve tablodan çıkan yapı kaydedilmelidir ve dört gözlem veriyorum. Dördü de duanın lafzından doğrulanabilir.

Bir. Dua bir istekle başlamıyor. İlk söylenen şey bir tespittir: mâ halakte hâzâ bâtılâ. Ve tespiti bir tenzih izliyor. İstek üçüncü sıradadır.

İki. İstekler dıştan içe, sonra tekrar dışa doğru gidiyor.

Yani dua, korunma ile açılıyor, kendi kusurlarına dönüyor, sonra vaadi istiyor. Ve vaat en sona bırakılmış.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı isteklerin sırasıdır: vaat edilen şey, ancak kusurların bağışlanması istendikten sonra isteniyor. Ve istenirken bile bir gerekçeye bağlanıyor: inneke lâ tuhlifü'l-mîâd — yani isteğin dayanağı, isteyenin hak edişi değil, verenin sözüdür.

Üç. İki fiil ayrı ayrı isteniyor: iğfir ve keffir.

İki fiil de örtme bildiriyor, ve nesneleri farklı iki kelimedir. Dilciler zenb ile seyyie arasında ayrımlar nakleder ve bunlarda birleşmezler; kesin bir ayrım vermiyorum.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: dua aynı işi iki ayrı fiille ve iki ayrı nesneyle istiyor. Ve iki kökün de somut anlamı örtmektir.

Dört. Duada rezil olma (خ-ز-ي) iki kez geçiyor ve ikisi karşılıklıdır:

Aynı kök, iki ayet arayla: biri hüküm, öteki dua. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: dua önce hükmü kabul ediyor, sonra o hükmün kapsamı dışında kalmayı istiyor.

ن-د-و/ي kökü: seslenmek. Ve cümlede aynı kökten iki kelime var: münâdiyen yünâdî — "çağıran bir çağırıcı". Arapçada bu, tekit kurar.

Ve seslenenin adı verilmiyor: münâdiyen nekredir. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: dua, çağıranı adlandırmıyor; çağrının işitildiğini söylüyor.

Ve duanın bu bölümü bir sebep bildiriyor: semi'nâ… fe-âmennâ — işittik, bu yüzden inandık. Ve ancak bundan sonra istek geliyor: rabbenâ fe'ğfir lenâ. İki fâ edatı arka arkaya bir zincir kuruyor: işitme → iman → istek.

Sûrenin girişinde kaydedilmişti: Bakara ve Âl-i İmrân'ın ikisi de dua ile kapanır. Şimdi iki duayı karşılaştırıyorum.

Ve son satır kaydedilmeye değer. Bunu kendi okumam olarak veriyorum ve bağlayıcı değildir: Bakara duası bir istekle biter; Âl-i İmrân duası bir gerekçeyle biter. Yani biri son sözü isteyene, öteki verene bırakıyor.

Ve ısr kelimesinin iki sûredeki durumu ayrıca kaydedilmelidir: Bakara'nın duasında ısr yüklenmemesi isteniyordu; Âl-i İmrân'ın 81. ayetinde ise ısrın üstlenildiği ikrar ediliyordu. İki sûre aynı kelimeyi iki ayrı yönde kullanıyor — bu yukarıda kaydedilmişti.