Âl-i İmrân 45-47. ayetler

İz kāleti'l-melâiketü yâ Meryemü innallâhe yübeşşiruki bi-kelimetin minhü'smühü'l-Mesîhu Îse'bnü Meryeme vecîhen fi'd-dünyâ ve'l-âhırati ve mine'l-mukarrabîn · Ve yükellimü'n-nâse fi'l-mehdi ve kehlen ve mine's-sâlihîn · Kālet rabbi ennâ yekûnü lî veledün ve lem yemsesnî beşer, kāle kezâliki'llâhu yahlüku mâ yeşâ', izâ kadâ emran fe-innemâ yekūlü lehû kün fe-yekûn

"Hani melekler demişti: 'Ey Meryem! Allah seni kendisinden bir kelimeyle müjdeliyor; adı Meryem oğlu Îsâ Mesîhtir; dünyada da âhirette de itibarlıdır ve yakınlaştırılmışlardandır. · Beşikte ve yetişkinliğinde insanlarla konuşacaktır ve sâlihlerdendir.' · Dedi ki: 'Rabbim! Bana bir insan dokunmamışken nasıl çocuğum olur?' Dedi: 'İşte böyle; Allah dilediğini yaratır. Bir işe hükmettiğinde ona sadece 'ol' der, o da oluverir.'"

Bu sahne Meryem 19/16-21'de işlendi. Orada intebezet, hicâb, eûzü bi'r-rahmân, in künte takıyyâ ve müjdenin biçimi çözümlendi. Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum. Burada iki anlatımın farkını gösteriyorum.

Tablonun son satırı, bütün farkları açıklıyor ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: Meryem sûresi bir insanın başına geleni anlatıyor — korku, sığınma, sancı, ithamla yüzleşme. Âl-i İmrân ise bir tartışmanın içinde konuşuyor ve bu yüzden Îsâ'nın kim olduğunu ve ne olmadığını sayıyor: kelime, Mesîh, Meryem oğlu, itibarlı, yakınlaştırılmış, sâlih, konuşan, peygamber. Sekiz vasıf, ve hiçbiri "Allah'ın oğlu" değil.

Meryem sûresinde doğum vardır; Âl-i İmrân'da doğum yoktur. Bu, iki metinden doğrulanabilir bir olgudur ve iki sûrenin işini birbirinden ayırıyor.

Terkip kaydedilmelidir ve klasik tefsirlerin üzerinde en çok durduğu yerlerden biridir.

ك-ل-م kökü: yaralamak; ve söz söylemek. Dilciler bağı şöyle kurar: söz, dinleyende iz bırakır. Kelime — iz bırakan ses.

Ve kaydedilmesi gereken şey harf-i cerdir: kelimetin minhü — "ondan bir kelime". Min, kaynak bildirir.

Klasik tefsirlerde kelimenin ne olduğu üzerine nakledilen okumalar:

Üçü de nakledilir. Tercih dayatmıyorum.

Ve STYLE gereği açıkça kaydediyorum: terkip, ayetin kendi cümlesiyle sınırlanmıştır. Ayet kelimenin ne olduğunu tartışmıyor; onu bir müjde konusu olarak veriyor ve hemen ardından üç adla adlandırıyor. Bu tefsirde kelâmî tartışmaya girilmiyor.

Ve dizim nüktesi kaydedilmelidir ve klasik tefsirlerde işaret edilir: bi-kelimetin müennestir, ama zamir müzekker geliyor: ismühû — "onun adı" (ismühâ değil).

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: cümle, kelimeden bir kişiye geçiyor ve geçişi zamirle yapıyor. Yani müjdelenen şey bir söz değil, bir insandır.

Üç adlandırma yan yana duruyor ve üçü de sûrede işleyecek:

ٱلْمَسِيح — م-س-ح kökü: elle sıvazlamak, silmek. Kelimenin niçin bu adı taşıdığı üzerine klasik kaynaklarda birden çok izah nakledilir (meshedildiği için, dolaştığı için, hastaları elleyip iyileştirdiği için). Kesin bir bilgi yoktur ve bir tercih dayatmıyorum.

Ve ibnü Meryem kaydı üzerinde durulmalıdır: Kur'an Îsâ'yı çoğunlukla bu terkiple anar. Bu, doğrulanabilir bir kullanım olgusudur.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir: nesebin anne üzerinden verilmesi, ayetin sonraki cümlesiyle (lem yemsesnî beşer) uyumludur — yani adlandırma, olayın kendisini içeriyor. Ve aynı adlandırma, sûrenin 59. ayetinde kurulacak delilin de zeminidir.

و-ج-ه kökü. Vecîh — yüzü olan, itibarlı, sözü geçen. Yirminci ayette aynı kök eslemtü vechî terkibinde geçmişti.

Ve listenin dizimi kaydedilmelidir:

فِى ٱلْمَهْدِ وَكَهْلًا — "beşikte ve yetişkinken".

ك-ه-ل kökü: orta yaşa gelmiş, olgunlaşmış kimse. Kelime Kur'an'da yalnız bu terkipte (burada ve 5/110) geçer.

Ve terkibin kuruluşu kaydedilmelidir ve klasik tefsirlerde üzerinde durulmuştur: iki hâl yan yana konuyor — biri konuşmanın olağandışı olduğu yaş, öteki olağan olduğu yaş.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: cümle iki uçtan biriyle yetinmiyor. Yalnız beşik anılsaydı bir olağanüstülük kaydı olurdu; yalnız olgunluk anılsaydı bir şey söylenmiş olmazdı. İkisi birlikte anıldığında söylenen şey sürekliliktir: konuşma, bir defalık bir işaret değil.

Bakara 2/117'de işlendi ve oradaki kayıt şuydu:

"كُن فَيَكُونُ — 'ol, der; o da olur'. İfade, yaratmayı bir süreç değil bir söz olarak resmediyor. Malzeme, alet, emek, zaman — hiçbiri anılmıyor."

Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum.

Buraya Âl-i İmrân'a özgü olanı ekliyorum ve bu, sûre içinde doğrulanabilir bir bağdır: ifade sûrede iki kez geçiyor — 47 ve 59. Ve ikinci geçişinde Âdem'in yaratılışıyla birlikte anılacak.

Aynı ifade, biri cevap biri delil. Bu, 59. ayette ayrıca ele alınacak.