Âl-i İmrân 83-85. ayetler

E-fe-ğayra dînillâhi yebğûne ve lehû esleme men fi's-semâvâti ve'l-ardı tav'an ve kerhen ve ileyhi yurceûn · Kul âmennâ billâhi ve mâ ünzile aleynâ ve mâ ünzile alâ İbrâhîme ve İsmâîle ve İshâka ve Ya'kūbe ve'l-esbâtı ve mâ ûtiye Mûsâ ve Îsâ ve'n-nebiyyûne min rabbihim, lâ nüferriku beyne ehadin minhüm ve nahnü lehû müslimûn · Ve men yebteği ğayra'l-islâmi dînen fe-len yukbele minh, ve hüve fi'l-âhirati mine'l-hâsirîn

"Allah'ın dininden başkasını mı arıyorlar? Oysa göklerde ve yerde kim varsa isteyerek ya da istemeyerek O'na teslim olmuştur ve O'na döndürüleceklerdir. · De ki: 'Allah'a, bize indirilene, İbrâhim'e, İsmâil'e, İshâk'a, Ya'kūb'a ve torunlara indirilene, Mûsâ'ya, Îsâ'ya ve peygamberlere Rablerinden verilene iman ettik. Onlardan hiçbiri arasında ayırım yapmayız ve biz O'na teslim olmuşuz.' · Kim İslâm'dan başka bir din ararsa, bu ondan asla kabul edilmez ve o, âhirette hüsrana uğrayanlardandır."

Seksen beşinci ayet, 19. ayetle birlikte sûrenin en çok alıntılanan ve en çok yanlış kullanılan iki ayetidir. On dokuzuncu ayette izlediğim yöntemi burada da izliyorum: önce kök, sonra dizinde nerede işlendiği, sonra ayetin ne söylemediği.

Kökün somut anlamı Hucurât 49/14'te çözümlendi ve bu sûrenin 19. ayetinde alıntılandı. Tekrarlamıyorum, özetliyorum:

س-ل-م — sağlam olmak, kusursuz olmak, eksiksiz olmak. Selâmet, selâm, silm, teslîm aynı köktendir. Kökün merkezinde bir işlem vardır: bir şeyi sağlam biçimde karşı tarafa vermek. İslâm, if'âl babında: kendini teslim etmek.

Ve 49/14'teki iman/İslâm ayrımına dayanıyorum ve tekrarlamıyorum. Oradaki tablonun özeti: îmân kalpte, islâm dışta olanı bildirir; ve orada ret bir dışlama değil, bir yer düzeltmesi olarak okunmuştu.

Ve bu, bu bölümün en önemli kaydıdır. Seksen beşinci ayet üç ayetlik bir dizinin sonuncusudur ve önündeki iki ayet, islâm kelimesinin bu bağlamda nasıl kullanıldığını gösterir:

Üç ayette aynı kök, üç ayrı ölçekte. Bu, metinden doğrulanabilir bir olgudur.

Ve seksen dördüncü ayet, seksen beşinci ayetten hemen önce, iman edilenlerin listesini veriyor — ve liste, sekiz ayrı ad ve bir "peygamberler" toplamı içeriyor. Yani "İslâm" kelimesinin hemen öncesinde, o kelimenin kapsamı bir isim listesiyle gösteriliyor.

Lâ nüferriku beyne ehadin minhüm — "onlardan hiçbiri arasında ayırım yapmayız". Ve bu cümle 3/84'te, 85'ten bir ayet önce duruyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin sırasıdır: ayrım yapmamayı emreden cümle ile "başkası kabul edilmez" diyen cümle yan yanadır. Ve bu sıra, ikinci cümlenin birinci cümleyi iptal edecek biçimde okunamayacağını gösterir.

STYLE gereği açıkça kaydediyorum — bunlar ayetin lafzından çıkan sınırlardır, dışarıdan getirilen bir yumuşatma değildir:

Bir. Ayet bir ölçü koyuyor, bir kişi listesi vermiyor. Cümlede hiçbir topluluk, kavim ya da grup adı geçmiyor. Özne men — "kim". Ve yüklem yebteği — "arar": bir fiil.

İki. Fiilin seçimi kaydedilmelidir. İbtiğâ (ب-غ-ي, VIII. bâb) — aramak, istemek, peşine düşmek. Yani ayet bir durumu değil, bir arayışı konu ediyor. Bir şeyi bilmemekle, bilip başkasını aramak arasındaki fark, fiilin kendisindedir.

Üç. Kelimenin kök anlamı, ayeti bir tarihsel-kurumsal ada indirgemeyi engeller. Bir önceki ayet (83) eslemi göklerde ve yerde bulunan her şey için kullanıyor. Kelime, ayetin kendi bağlamında bir kuruma değil, bir hâle işaret ediyor.

Dört. Bu tefsirde tekfir tartışmasına girilmiyor. Kimin bu ölçünün içinde kimin dışında olduğu, ayetin kendisinin kurmadığı bir hükümdür ve burada kurulmayacaktır. Ayet bir ölçü verir; ölçünün kişilere uygulanması bu tefsirin işi değildir. Bu sınır 19. ayette konmuştu ve burada aynen korunuyor.

Beş. Sûrenin kendisi bu konuda bir kayıt koyar ve o kayıt 113 ile 199. ayetlerdedir. İkisi de kitap ehlinden bir kısmın imanını ve amelini açıkça sayar ve 199. ayet ülâike lehüm ecruhüm inde rabbihim der. Bu tefsirde 85. ayet, sûrenin kendi koyduğu bu kayıtla birlikte okunuyor.

ط-و-ع — isteyerek. ك-ر-ه — istemeyerek, zorla.

Ve terkip bir hâl olarak geliyor: teslim olma iki biçimde de gerçekleşiyor.

Dilciler bu ikilinin kapsamı üzerinde ayrılır ve ihtilaf gizlenmemelidir:

Üçü de nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Ve bir dizim gözlemi kaydediyorum: ayet, insana bir seçim sunmadan önce seçimsiz olan alanı anlatıyor. Men fi's-semâvâti ve'l-ard — kapsam en geniştir. Yani teslimiyetin kendisi bir tercih değil; tercih olan şey, onun bilinerek yapılıp yapılmadığıdır.

Ve Hac 22/18'de aynı fikir secde kelimesiyle işlenmişti (elem tera ennallâhe yescüdü lehû men fi's-semâvâti ve men fi'l-ard). İki sûre aynı kapsamı iki ayrı fiille söylüyor: biri secde, öteki islâm. Bu, dizin içinde doğrulanabilir bir örgüdür.