Yâsîn 34-35. ayetler

Ve cealnâ fîhâ cennâtin min nahîlin ve a'nâbin ve feccernâ fîhâ mine'l-uyûn · Li-ye'külû min semerihî ve mâ amilethü eydîhim, e-felâ yeşkürûn

"Orada hurma ve üzüm bahçeleri var ettik; orada pınarlar fışkırttık — meyvesinden yesinler diye. Onu elleri yapmadı. Hâlâ şükretmezler mi?"

Kökün anlamı örtmektir — cenne fiili "örttü, gizledi" demektir; cenîn (ana karnında örtülü), cinn (görünmeyen), cünne (kalkan), mecnûn aynı köktendir. Kök dizinde çok sayıda yerde çözümlendi (Vâkıa, Kāf, Cin ve diğerleri); tekrarlamıyorum.

Buraya ait olan: kelimenin dünyevî kullanımı. Sûre "cennet" derken burada âhiret bahçesini değil, dünyadaki bahçeyi kastediyor — ağaçların toprağı örttüğü yer. Ve elli beşinci ayette aynı kelime âhiret için kullanılacak (ashâbe'l-cenne). Sûre kelimeyi iki anlamda da kullanıyor; bu, doğrulanabilir bir veridir ve Arapçada kelimenin doğal genişliğidir.

Hurma ve üzüm, Kur'an'da bu ikili hâlinde defalarca birlikte anılır. İkisi de muhatabın çevresinde yetişen, emek isteyen, mevsimlik ürün veren bitkilerdir.

Ve bir sûre içi bağ kaydedilmelidir: nahîl (hurma) burada geçiyor; otuz dokuzuncu ayette aynı ağacın kurumuş dalı hilâle benzetilecek — ke'l-urcûni'l-kadîm, hurma salkımının eski, kurumuş sapı. İki geçiş doğrulanabilir: aynı ağaç, bir kez meyvesiyle, bir kez kurumuş dalıyla anılıyor. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; sûrenin bilinçli bir bağ kurduğu iddiasında değilim.

Somut anlamı: yarmak, yarıp akıtmak. Fecere'l-mâe — suyu yardı, fışkırttı. Ve aynı kökten:

• فَجْر — şafak: gecenin karanlığını yaran ışık.
• فُجُور — ahlâkî sınırın yarılması.

Kök Fecr, Şems ve İnfitâr'de işlendi; tekrarlamıyorum.

Buraya ait olan: kalıp. Feccernâ — II. bâb, ve bu bâb çokluk/yoğunluk bildirir. Yani tek bir yarma değil, birçok yerde. Ve mef'ûl mine'l-uyûn — min teb'îziyye ile: "pınarlardan bir kısmını", yani sayısı belirsiz.

عُيُون — aynın çoğulu. Ve kelimenin ikiliği kaydedilmeye değer: ayn Arapçada hem "göz" hem "pınar"dır. Dilciler bağı suyun akması resmiyle açıklar. Sûrenin bu bölümü görme üzerine kurulu olduğu için kelime dikkat çekicidir — ama bir nükte kurmuyorum, kelimenin ikiliğini kaydediyorum.

Cümlenin anlamı yine mâ edatına bağlıdır ve müfessirler ayrılır:

Her iki okuma da klasik tefsirlerde yer alır. Tercih dayatmıyorum.

İki okumanın sonucu farklıdır ve bu kaydedilmelidir:

• Birinci okumada ayet insan emeğini delil dışına çıkarıyor: yediğiniz şey sizin yapımınız değil.
• İkinci okumada ayet insan emeğini nimetin içine katıyor: hem kendiliğinden olan hem el emeğiyle olan.

Bir metin içi veri kaydedilebilir ve bu, ihtilafta bir taraf tutmak değildir: aynı terkip yetmiş birinci ayette geri dönüyor — mimmâ amilet eydînâ ("ellerimizin yaptığından"). İki ayette de aynı fiil ve aynı isim, ama iki ayrı el.

Bu tekrar sayılabilir bir veridir. Ve Ğâfir (Mü'min) 40/7'de arş bahsinde konulan tenzih kaydı burada da geçerlidir: eydînâ gibi ifadeler Allah'a organ ya da cisim nispet edecek şekilde anlaşılamaz; klasik tefsirlerde iki tavır nakledilir (tefvîz ve te'vîl). İkisini de aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Bu soru sûrede iki kez geçiyor, ikisi de nimet sayımının ardında:

İki geçiş doğrulanabilir. Ve sûrede aynı kalıpta iki soru daha var, ama fiilleri farklı: e-felem tekûnû ta'kilûn (62) ve e-felâ ya'kilûn (68).

Dört sorunun dağılımı bir düzen gösteriyor ve bunu bir gözlem olarak kaydediyorum:

Yani sûre iki ayrı fiili iki ayrı konuya bağlıyor: nimet karşısında şükür, olgu karşısında akıl. Bu bir yorumdur; dayanağı dört sorunun bulunduğu yerlerdir.

ش-ك-ر — kökün somut anlamı üzerinde dilciler durur: şekereti'd-dâbbetü — hayvan az yemle semirdi. Yani kökte "azı çok gösterme, karşılığını fazlasıyla verme" var. Buradan şükür: alınan şeyin görünür kılınması.