Sâffât 167-170. ayetler tefsiri

37/167-170

وَإِن كَانُوا۟ لَيَقُولُونَ · لَوْ أَنَّ عِندَنَا ذِكْرًا مِّنَ ٱلْأَوَّلِينَ · لَكُنَّا عِبَادَ ٱللَّهِ ٱلْمُخْلَصِينَ · فَكَفَرُوا۟ بِهِۦ ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Ve in kânû le-yekūlûn · Lev enne ındenâ zikran mine'l-evvelîn · Le-künnâ ıbâda'llâhi'l-muhlasîn · Fe-keferû bihî fe-sevfe ya'lemûn

"Onlar şöyle diyorlardı: 'Eğer yanımızda öncekilerden bir zikir olsaydı, elbette biz de Allah'ın seçilmiş kulları olurduk.' Ama sonra onu inkâr ettiler. Yakında bilecekler."

وَإِن كَانُوا۟ لَيَقُولُونَ — dizim

İn burada olumsuzluk değil, muhaffefe mine's-sakīle — hafifletilmiş inne. Nahivciler bunu lâmın varlığından anlar: le-yekūlûn. Elli altıncı ayette de aynı yapı vardı: in kidte le-türdîn.

Anlam: "onlar gerçekten şöyle diyorlardı".

Kânû + muzâri: geçmişte süregelen alışkanlık. Bir kez değil, sürekli söyledikleri bir söz.

لَوْ أَنَّ عِندَنَا ذِكْرًا مِّنَ ٱلْأَوَّلِينَ — ve sûrenin en keskin ironisi

Ve bu, sûrenin en zarif iç bağıdır ve tamamen metinden okunur.

Zikran mine'l-evvelîn — "öncekilerden bir zikir".

Ve kök ذ-ك-ر sûrede dördüncü ve son kez geçiyor. Yapı bölümünde tablo verildi. Şimdi tablo tamamlanıyor:

Ayet	İfade	Ne oluyor
3	fe't-tâliyâti zikrâ	Zikr taşınıyor
13	ve izâ zükkirû lâ yezkürûn	Zikr ulaşıyor ama alınmıyor
155	e-felâ tezekkerûn	Zikr isteniyor
168	lev enne ındenâ zikran* mine'l-evvelîn*	Zikr yokmuş gibi isteniyor
170	fe-keferû* bihî*	Gelen zikr inkâr ediliyor

Bu, sûrenin baştan sona kurduğu tek bir hikâyedir ve beş ayet noktasından sayılabilir.

Ve el-evvelûn kelimesi de dördüncü ve son kez geçiyor (17, 71, 126, 168). Yetmiş birinci ayet bölümünde tablo verildi.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: cümlenin ironisi şudur — istedikleri şey ellerinde. Zikr, Kur'an'ın kendi adlarından biridir. Ve yüz yetmişinci ayet bunu doğrudan söylüyor: fe-keferû bihî — "sonra onu inkâr ettiler".

Yani şart cümlesi (lev) gerçekleşmiş bir şarttır ama şartın cevabı gerçekleşmemiştir. Arapçada lev gerçekleşmemiş şartı bildirir; burada şart gerçekleşmiş, cevap gerçekleşmemiştir. Bu, cümlenin iddiasını çürüten dizim yapısıdır.

لَكُنَّا عِبَادَ ٱللَّهِ ٱلْمُخْلَصِينَ — sûrenin nakaratı bir yalanın içinde

Ve bu, sûrenin en dikkat çekici yapı olgusudur.

Terkip sûrede dört kez bir istisna olarak geçmişti (40, 74, 128, 160) — her seferinde bir hükümden kurtulan grubu adlandırıyordu. Kırkıncı ayet bölümünde tablo verildi.

Beşinci geçiş burada ve bu kez terkip:

Bir istisna değil, bir iddia.
Metnin değil, inkârcıların ağzında.
Gerçekleşmiş değil, gerçekleşmemiş bir şartın cevabı.

Geçiş	Kim söylüyor	Biçim
40, 74, 128, 160	Metin	illâ ıbâda'llâhi'l-muhlasîn — istisna
169	İnkârcılar	le-künnâ ıbâda'llâhi'l-muhlasîn — şart cevabı

Bu, metinden doğrulanabilir bir olgudur ve sûrenin anahtar terkibiyle yapılan tek dönüştürmedir.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre, dört kez kurtuluşun adresi olarak gösterdiği terkibi, beşinci kez bir gerçekleşmemiş iddianın içine koyuyor. Ve hemen ardından iddianın nasıl çürüdüğünü söylüyor. Terkibin kendisi değişmiyor; onu söyleyenin durumu değişiyor.

فَكَفَرُوا۟ بِهِۦ ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ — ve tehdit

Keferû — kök ك-ف-ر: örtmek, gizlemek. Kâfir Arapçada aynı zamanda çiftçi demektir (tohumu toprakla örten). Kök Bakara'de çözümlendi.

Bihî — zamir. Neye dönüyor? Zikre (168). Yani istedikleri şey gelmiş ve onu örtmüşler.

Fe-sevfe ya'lemûn — "yakında bilecekler".

Sevfe — Arapçada geleceği bildiren edat. Ve se- ile farkı vardır: sevfe daha uzak bir geleceği ve daha ağır bir vurguyu bildirir.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: tehdit cümlesi bir bilgi fiiliyle kuruluyor: ya'lemûn — "bilecekler". Ceza değil, öğrenme vaad ediliyor. Ve bu, bloğun konusuyla tutarlıdır: blok baştan sona bilgi eksikliği üzerine kuruluydu — ve hüm şâhidûn (150 — şahit miydiler?), sultânün mübîn (156 — deliliniz var mı?), fe'tû bi-kitâbiküm (157 — kitabınızı getirin), zikran mine'l-evvelîn (168 — bir bildirim olsaydı).

Beş ayet boyunca "biliyor musunuz?" diye sorulan taraf, "bileceksiniz" diye uyarılıyor.

Ve kök ع-ل-م sûrede bir kez daha, farklı bir kalıpta geçecek: fe-sevfe yübsırûn (175, 179) — orada bilme değil görme. İki kalıp yan yana durunca sûrenin son bloğunun iki fiili çıkıyor: bilmek ve görmek.