Nisâ 105-113. ayetler

İnnâ enzelnâ ileyke'l-kitâbe bi'l-hakkı li-tahküme beyne'n-nâsi bimâ erâkallâh, ve lâ tekün li'l-hâinîne hasîmâ … · Yestahfûne mine'n-nâsi ve lâ yestahfûne minallâhi ve hüve meahüm … · Ve men yeksib hatîeten ev ismen sümme yermi bihî berîen fe-kadi'htemele bühtânen ve ismen mübînâ

"Biz sana kitabı hak ile indirdik ki insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiğiyle hükmedesin. Sakın hainlerin savunucusu olma… İnsanlardan gizleniyorlar da Allah'tan gizlenmiyorlar; oysa O onlarla beraberdir… Kim bir hata ya da günah işler, sonra onu bir suçsuzun üzerine atarsa, büyük bir iftirayı ve apaçık bir günahı yüklenmiş olur."

Bu bloğun bir yargı olayına işaret ettiği kaynaklarda nakledilir. Bu tefsirde o olayın rivayet ayrıntıları aktarılmaz ve kişi adı verilmez.

Sebebi iki katmanlıdır:

Bir. Ayetlerin kendisi hiçbir ad vermiyor. El-hâinîn (hainler), ellezîne yahtânûne enfüsehüm (kendilerine hıyanet edenler), tâifetün minhüm (onlardan bir kesim), berîen (bir suçsuz) — metin baştan sona isimsizdir.

İki. Bu tefsirin genel tutumu. Aynı kayıt Nûr 24/11-20 bahsinde de düşülmüştü ve orada gerekçesi şöyle yazılmıştı:

"Bu sûrenin bizzat kendisi, adı geçen kişiler hakkında konuşmanın nasıl bir şey olduğunu konu ediniyor. Bir bölümün, işlediği ayetin yasakladığı şeyi yaparak yazılması tutarsızlık olur."

Aynı gerekçe burada da geçerlidir: blok, bir suçsuzun üzerine suç atmayı konu ediyor.

Hasîm — kök خ-ص-م: bir davada karşı tarafla çekişmek. Hasm — davada taraf; husûmet — çekişme. Ve hasîm, mübalağa kalıbındadır: davayı üstlenip savunan.

Ve cümlenin bulunduğu yer kaydedilmelidir: hükmetme emrinin hemen ardında.

Üç cümle, tek blokta ve ikisi aynı yönde.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı elli sekizinci ayettir: orada izâ hakemtüm beyne'n-nâsi en tahkümû bi'l-adl denmişti. Yüz beşinci ayet aynı emri tekrar ediyor ve yanına, adaletin bozulduğu somut yeri koyuyor: taraf tutmak.

Ve Mâide 5/8'de aynı alan işlenmişti (ve lâ yecrimenneküm şeneânü kavmin alâ ellâ ta'dilû) ve orada kaydedilmişti: kin, insanı ya fazla yapmaya ya eksik yapmaya iter. Oraya dayanıyorum.

İki ayet, adaletin iki ayrı yönden bozulmasını konu ediyor. Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; dayanağı iki ayetin lafzıdır.

خ-ف-ي kökü: gizlemek, saklamak. X. bâb (istahfâ) — gizlenmeye çalışmak.

Ve cümle iki kez, tek fark ile kuruluyor:

Ve cümlenin sonundaki kayıt, simetriyi bozuyor: ve hüve meahüm — "oysa O onlarla beraberdir".

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: cümle, gizlenmenin imkânsızlığını değil, gizlenilen tarafın zaten yanında olduğunu söylüyor. Fiil değil, mesafe kaldırılıyor.

Yüz sekizinci ayette yübeyyitûn fiili geçiyor ve fiil sûrede ikinci kez kullanılıyor.

Aynı fiil, yirmi yedi ayet arayla iki kez. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır. Kelimenin resmi — gece kurmak — iki yerde de aynıdır.

Bu ayet, bloğun en ağır cümlesidir ve ayrıntılı işlenmelidir.

Önce fiillerin sırası kaydedilmelidir, çünkü ayet bir süreç tarif ediyor:

Ve bir ayet öncesiyle karşılaştırılmalıdır. Yüz on birinci ayet şöyledir:

Ve men yeksib ismen fe-innemâ yeksibühû alâ nefsih — "Kim bir günah kazanırsa, onu ancak kendi aleyhine kazanmış olur." (4/111)

İki ayet arka arkaya ve ikincisi birincinin üzerine bir kalem daha ekliyor. Bu, sayılabilir bir olgudur.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin lafzıdır: günah kendi üzerinde kaldığında tek kalemdir; başkasına atıldığında iki kalem olur — atılan günah ve iftiranın kendisi.

ب-ه-ت kökü: şaşkına çevirmek, donduracak kadar sarsmak. Bühite — donup kaldı. Yani bühtân, muhatabı karşısında donduran iftiradır: söylenen şey o kadar uzaktır ki cevap verilemez.

Kelime Nûr 24/11-20 bahsinde bir tablo içinde verilmişti ve buraya taşıyorum:

Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum.

Ve Nûr 24/16'da aynı kelime bir sıfatla geçer: hâzâ bühtânün azîm. İki sûre, aynı kelimeyi aynı konuda kullanıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin lafzıdır: Nisâ, iftiranın failine ne olduğunu söylüyor; Nûr, iftirayı duyanın ne söylemesi gerektiğini söylüyor. İki ayet, aynı olgunun iki ayrı tarafında duruyor.

Ve şimdi doğrulanabilir bir metin verisi geliyor: bu iki kelimelik terkip, sûrede ikinci kez geçiyor.

İki ayette de aynı üç kelime, aynı sırayla. Bu, sayılabilir bir olgudur.

Yirminci ayette bu terkip "sorunun biçimi" başlığı altında işlenmişti. Oraya dayanıyorum.

Ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre aynı ağır nitelemeyi iki ayrı yerde kullanıyor — biri maldan, öteki itibardan haksız yere bir şey almakla ilgilidir. İki fiil de, sahibinin savunamadığı bir şeyi elinden almaktır.

ح-م-ل kökü: yüklenmek, taşımak. VIII. bâb (ihtemele) — kendi üzerine almak.

Ve fiilin Ahzâb 33/72'deki kullanımıyla bağı kaydedilmelidir: orada ve hamelehe'l-insân (onu insan yüklendi) geçiyordu ve o ayet emanet bahsiydi.

Aynı kök, biri emanet biri iftira için. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum; iki ayet arasında bir hüküm bağı kurmuyorum, yalnızca kökün iki kullanımını kaydediyorum.

Bir. Blok, hüküm verirken taraf tutmayı bir hata olarak değil, hükmün kendisini geçersiz kılan bir şey olarak koyuyor: ve lâ tekün li'l-hâinîne hasîmâ cümlesi, hükmetme emrinin hemen yanındadır.

İki. Yüz on ikinci ayet, bir suçun başkasına yıkılmasını iki ayrı yük olarak sayıyor. Ve ölçü, atılan şeyin doğru olup olmaması değil, atıldığı kişinin berî olmasıdır.

Üç. Yestahfûne mine'n-nâs cümlesi, gizlenmenin muhatabını konu ediyor. Ayet, kimden gizlenildiği sorusunu sordurarak fiilin kendisini görünür kılıyor.