Nisâ 7. ayet

Li'r-ricâli nasîbün mimmâ terake'l-vâlidâni ve'l-akrabûn, ve li'n-nisâi nasîbün mimmâ terake'l-vâlidâni ve'l-akrabûne mimmâ kalle minhü ev kesür, nasîben mefrûdâ

"Ana babanın ve yakınların bıraktığından erkeklere bir pay vardır; ana babanın ve yakınların bıraktığından kadınlara da bir pay vardır — azından da çoğundan da. Belirlenmiş bir paydır bu."

Ayetin en dikkat çeken tarafı, aynı cümlenin iki kez, hiçbir kelimesi kısaltılmadan tekrar edilmesidir.

Arapçada bu tekrar zorunlu değildir. Cümle "erkeklere ve kadınlara pay vardır" diye tek seferde kurulabilirdi. Kurulmamış.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum ve dayanağı tekrarın kendisidir: hakkın iki tarafa da ayrı ayrı, tam cümleyle bağlanması, tekrarın kendisiyle söyleniyor. Aynı teknik otuz ikinci ayette bir kez daha kullanılacak (li'r-ricâli nasîbün mimme'ktesebû ve li'n-nisâi nasîbün mimme'ktesebne) ve orada tabloyla karşılaştırılacak.

Ahzâb 33/35'te de benzer bir tekrar işlenmişti — orada on çift vasıf ayrı ayrı sayılıyordu ve o bahiste "tekrarın kendisinin bir bilgi taşıdığı" kendi okuma olarak kaydedilmişti. Aynı kaydı burada da koruyorum: bu bir gözlemdir, bir nakil değildir.

Kökün somut anlamı: bir şeyi dikmek, ayakta durur hâle getirmek. Nasb — dikmek; nusub — dikili taş; nasab — yorgunluk (kendini dikmek, yorulmak). Kök İnşirâh 94/7'de (fe-izâ ferağte fensab) ve Ğâşiye 88/3'te işlendi.

Ve nasîb kelimesinin bu kökten gelmesi kaydedilmeye değer: pay, dikilmiş olandır — yerine konmuş, sabitlenmiş. Kelime kendi içinde "belirlenmişlik" taşıyor.

Ayet bunu ayrıca söylüyor: nasîben mefrûdâ.

Kök ف-ر-ض: kertmek, çentik atmak. Bir şeyin üzerine iz açarak ölçüsünü belirlemek. Kök Nûr 24/1'de (feradnâhâ) ayrıntılı işlendi; oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum.

Oradaki kayıt buraya doğrudan oturuyor: farz, "ağır yükümlülük" değil, kertilmiş ölçüdür. Belirsiz bırakılmayan.

Ve iki kelimenin birlikte kullanılması bir pekiştirmedir: nasîben mefrûdâ — "dikilmiş, kertilmiş bir pay". İki kelime de sabitliği bildiriyor.

Cümle, mirasın büyüklüğünü hükümden düşürüyor: "azından da çoğundan da."

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: hakkın doğması miktara bağlanmıyor. Küçük miras için "zaten bir şey çıkmaz" denemiyor.

Kaynaklarda, o dönemde mirasın savaşabilen, ata binebilen erkeklere verildiği; kadınların ve küçük çocukların pay almadığı nakledilir. Bazı yerlerde kadının kendisinin miras konusu sayıldığı da nakledilir — ve bu, on dokuzuncu ayette doğrudan yasaklanacaktır (lâ yehıllü leküm en terisü'n-nisâe kerhâ).

Bunu "nakledilir" diliyle aktarıyorum; kişi ve kabile adı vermiyorum.

Ve ayetin metinden okunabilen işlevi şudur: on birinci ayette payların rakamları verilmeden önce, hakkın kendisi ilan ediliyor. Yedinci ayet ilkedir, on birinci ayet hesabıdır.