Şûrâ 29. ayet

Ve min âyâtihî halku's-semâvâti ve'l-ardı ve mâ besse fîhimâ min dâbbe; ve hüve alâ cem'ihim izâ yeşâü kadîr

"Göklerin ve yerin yaratılması ve ikisinde yaydığı canlılar O'nun ayetlerindendir. O, dilediğinde onları toplamaya da kādirdir."

Bu kalıp sûrede üç kez geçiyor ve bir delil dizisi kuruyor:

Ve Kāf'de kaydedilen yöntemle aynı yöntem işliyor: delil bir mucize değil, her gün görülen şeydir. Bakara 2/163-164'te de aynı tespit yapılmıştı: "Ayet, delil olarak mucize göstermiyor — alışılmış olanı gösteriyor."

Bess — bir şeyi dağıtmak, yaymak, saçmak. Dilciler kökte kontrolsüz görünen bir dağılma olduğunu kaydeder; nitekim aynı kökten bess "içini dökmek, derdini yaymak" anlamına da gelir (Yûsuf 12/86: innemâ eşkû bessî ve huznî ila'llâh).

Ve kelimenin seçimi kaydedilmeye değer: besse, düzenli bir yerleştirme değil, saçılma bildiriyor. Canlıların yeryüzüne dağılışı için bu kelime, gözlemle uyumludur.

Dâbbe, kökün asıl anlamıyla yerde debelenen, hareket eden demektir. Debbe — yavaş yavaş yürüdü, kımıldadı.

Ve tanım geniştir: kelime, hareket eden her canlıyı kapsar. Kur'an bunu açıkça söyler: "Yeryüzünde hiçbir dâbbe yoktur ki rızkı Allah'a ait olmasın" (Hûd 11/6).

Ayette bir ayrıntı var ve müfessirler üzerinde durur: mâ besse fîhimâ — "ikisinde". Yani canlıların göklerde de bulunduğu söyleniyor.

İki okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum. Ve buradan bir "fennî mucize" çıkarılmıyor — STYLE gereği bu tefsirde ayete modern bir bilgi zorla giydirilmez. Kaydedilen şey lafzın ne dediği ve müfessirlerin ne anladığıdır.

Cümle besse (yayma) fiilinin karşıtını getiriyor: cem' (toplama).

Ve cem' kelimesi sûrede üçüncü kez geliyor:

Üç geçişte de aynı iş: dağılmış olanı bir araya getirmek. Bu, sûrenin ana teması olan "ayrılık" ile doğrudan bağlantılıdır ve doğrulanabilir bir olgudur.

İzâ yeşâ — "dilediğinde". İn (şart, ihtimal) değil izâ (zaman) kullanılmış; Arapçada izâ gerçekleşecek olan için kullanılır. Yani toplama bir ihtimal olarak değil, bir vakit olarak konuyor.