Zuhruf 51-52. ayetler

Ve nâdâ Fir'avnü fî kavmihî kāle yâ kavmi e-leyse lî mülkü Mısra ve hâzihi'l-enhâru tecrî min tahtî · E-fe-lâ tübsırûn · Em ene hayrun min hâze'llezî hüve mehînün ve lâ yekâdü yübîn

"Fir'avn kavmi içinde şöyle seslendi: 'Ey kavmim! Mısır'ın mülkü ve şu altımdan akan ırmaklar benim değil mi? Görmüyor musunuz? Yoksa ben, şu zayıf ve neredeyse meramını anlatamayan kişiden daha iyi değil miyim?'"

Fir'avn'ın konuşması üç adımdan oluşuyor ve üçü de bir tartı işlemidir:

Ve karşı tarafın ağırlığı da iki kalemde sayılıyor: mehîn ve lâ yekâdü yübîn.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı konuşmanın kendi yapısıdır: Fir'avn bir iddiaya cevap vermiyor. Mûsâ'nın söylediği hiçbir şeye değinmiyor. Yaptığı tek şey, iki kişiyi tartıya koymak.

Ve sûrenin otuz birinci ayetiyle bağı doğrudandır:

Aynı ölçü, iki ayrı devirde, iki ayrı ağızda. Bunu bir metin verisi olarak kaydediyorum.

İfadenin üzerinde durulmalıdır, çünkü Kur'an'ın kendi diliyle ilginç bir ilişki kuruyor.

Tecrî min tahtî — "altımdan akıyor".

Ve Kur'an'ın cennet tasvirlerinde en sık geçen ifade şudur: tecrî min tahtihe'l-enhâr — "altlarından ırmaklar akar".

İki ifade arasındaki fark bir harftir: tahtihâ / tahtî.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum ve zorlama bir bağ kurmadan bırakıyorum: Fir'avn'ın cümlesi, cennet için kullanılan ifadenin birinci tekil şahsa çevrilmiş hâlidir. Metnin böyle bir bağ kurduğunu iddia etmiyorum; kaydettiğim şey iki ifadenin lafız yakınlığıdır.

Müfessirler min tahtî ifadesi için iki okuma nakleder:

Birincisi lafza daha yakındır; ikincisi mecazdır. Tercih dayatmıyorum.

Kökün anlamı: hor görülen, değersiz sayılan; ve hizmetçilik. Mehne — hizmet, ağır iş. Mâhin — hizmetçi.

Kelime Kur'an'da başka bir yerde çok farklı bir konumda geçer ve karşılaştırma verimlidir:

"Sizi hor görülen bir sudan (min mâin mehîn) yaratmadık mı?" (Mürselât 77/20 — Mürselât'de işlendi) "Sonra onun soyunu, dayanıksız bir suyun özünden yaptı." (Secde 32/8'de de aynı kelime geçer.)

Yani aynı kelime, bir yerde bütün insanların başlangıcı için, bir yerde bir peygamberi küçültmek için kullanılıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı kelimenin Kur'an'daki iki kullanımıdır: Fir'avn'ın hakaret olarak kullandığı kelime, Kur'an'ın herkes için kullandığı kelimedir. Aradaki fark, kelimenin kime yapıştırıldığında değil, kimin kendini onun dışında saydığında.

Kâde fiili yaklaşma bildirir: "neredeyse". Olumsuzu (lâ yekâdü) ise Arapçada kuvvetli olumsuzluk verir: "neredeyse yapamıyor" — yani çok zor yapıyor ya da hiç yapamıyor.

Ve ب-ي-ن kökü sûrede altıncı kez geliyor. Yukarıda (43/18 bahsinde) kurduğum tabloyu tamamlıyorum:

Kök sûrede yedi kez geçiyor. Bu bir metin verisidir.

Ve iki geçişin (18 ve 52) ortak yanı kaydedilmelidir ve bu, sûrenin en dikkat çekici tespitlerinden biridir:

İki yerde de aynı ölçü, bir insanı küçültmek için kullanılıyor. On sekizinci ayette "tartışmada meramını açığa çıkaramayan", elli ikinci ayette "neredeyse meramını anlatamayan".

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı iki ifadenin aynı kökten ve aynı işlevde olmasıdır: sûre, ifade kabiliyetinin bir değer ölçüsü olarak kullanılmasını iki ayrı sahnede gösteriyor — biri bir toplumun kız çocuğu hakkındaki hükmünde, öteki bir kralın peygamber hakkındaki hükmünde.

Ve sûre bu ölçüyü kendisi de kullanıyor — ama başka bir yerde: kitap için (2), elçi için (29). Yani mesele ölçünün varlığı değil, kime uygulandığı.

Bir kayıt daha: Mûsâ'nın konuşmasındaki güçlük Kur'an'da başka yerde de anılır — Tâhâ 20/27'de kendi duasında geçer: vahlül ukdeten min lisânî · yefkahû kavlî ("dilimdeki düğümü çöz ki sözümü anlasınlar"). Yani Fir'avn'ın dediği şey büsbütün asılsız bir iftira değildir; ayrıntısı Kur'an'da başka yerde kaydedilmiştir.

Bunu kaydetmek gerekiyor, çünkü ayetin işi daha da netleşiyor: Fir'avn yalan söylemiyor. Doğru bir gözlemi, yanlış bir ölçüde kullanıyor.