Zuhruf 68-70. ayetler

Yâ ibâdi lâ havfün aleykümü'l-yevme ve lâ entüm tahzenûn · Ellezîne âmenû bi-âyâtinâ ve kânû müslimîn · Üdhulü'l-cennete entüm ve ezvâcüküm tuhberûn

"Ey kullarım! Bugün size korku yoktur, üzülmeyeceksiniz de. Onlar ki âyetlerimize inandılar ve teslim olmuşlardı. Girin cennete — siz ve eşleriniz — sevinç içinde ağırlanarak."

Hitap doğrudandır: yâ ibâdi — "ey kullarım".

Ve kelime, sûrenin ع-ب-د örüntüsünü tamamlıyor:

Altı geçiş, tek kök. Bu doğrulanabilir bir metin verisidir.

Ve gözlem olarak ekliyorum: sûre boyunca "kul" kelimesi bir konum olarak tartışıldı — melekler kul mu, Meryem oğlu kul mu. Altmış sekizinci ayette aynı kelime bir hitap olarak geliyor ve bu kez muhataba yöneliyor.

Bu terkip Kur'an'da birçok yerde geçer ve Ahkāf 46/13'te işlendi. Oradaki tespiti tekrarlıyorum:

"Bu terkip iki zaman yönünü kapatır: havf geleceğe, hüzn geçmişe aittir. Yani ne önde bekleyen ne arkada kalan."

Buraya sûreye özgü bir kayıt ekliyorum: ifade burada el-yevm (bugün) kaydıyla geliyor. Yani zaman belirtiliyor. Ahkāf'ta böyle bir kayıt yoktu.

Altmış dokuzuncu ayette iki fiil yan yana ve kipleri farklı:

Arapçada kâne + isim yapısı süreklilik bildirir.

Bunu bir gramer gözlemi olarak kaydediyorum ve Ahkāf 46/13 ile bağlıyorum: orada kālû rabbüne'llâhü sümme'stekāmû vardı ve şu kaydedilmişti: "söz ile istikamet arasında bir zaman var: söylemek bir anda olur, doğru durmak sürer."

Aynı yapı burada başka bir yolla kuruluyor: âmenû (bir kez) ve kânû müslimîn (süregelen).

Kök dizinde ilk kez burada çözümleniyor.

Dilciler kökün birkaç dalını kaydeder ve hepsi bir noktada birleşir:

• حَبْر / حِبْر — mürekkep; ve güzel iz, süs. Hıbr — bir şeyin bıraktığı güzel eser.
• حَبْر — bilgin, âlim (özellikle kitap ehli için: ahbâr). Dilciler bunu "güzel eser bırakan, iz bırakan" ile ilişkilendirir.
• حَبَرَهُ — onu sevindirdi, süsledi, güzelleştirdi.
• حَبْرَة / حُبُور — sevinç; ve sevincin yüzde bıraktığı iz.

Ortak çekirdek: bir şeyin üzerinde kalan güzel iz.

Ve kelimenin bu ayetteki kalıbı meçhuldür: tuhberûn — "sevindirilirsiniz, ağırlanırsınız".

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı kökün "iz" çekirdeği ve kalıbın meçhul oluşudur: kelime yalnız "sevinç" demiyor. Sevincin görünür hâle gelmesini, yüze vurmasını bildiriyor.

Ve sûre içinde bir karşıtlık kuruyor — bu, doğrulanabilir bir metin verisidir:

On yedinci ayette bir müjde karşısında yüz kararıyordu. Yetmişinci ayette bir çağrı karşısında yüze sevinç iniyor.

Aynı kök Rûm 30/15'te de geçer: fe-hüm fî ravdatin yuhberûn.

Vâkıa'de bu ayet zaten anılmıştı ve orada şu kaydedilmişti:

"Kur'an'ın bütününde karşılığın cinsiyete göre bölünmediği açıkça bildirilir — Nahl 16/97… Cennet tasvirlerinde eşlerin birlikte anıldığı yerler de vardır: Yâsîn 36/56, Zuhruf 43/70 (üdhulü'l-cennete entüm ve ezvâcüküm tuhberûn), Gāfir 40/8."

Oraya dayanıyorum ve buraya Zuhruf'a özgü olanı ekliyorum.

Vâkıa bahsinde cennet tasvirlerinin dili üzerine bir kayıt düşülmüştü ve aynı kaydı burada da koruyorum: tasvirlerin ne kadarının lafzî, ne kadarının temsilî olduğu klasik tefsirlerde tartışılmıştır ve orada tercih dayatılmamıştı; burada da dayatmıyorum.

Zuhruf'a özgü olan şudur ve dizim düzeyinde görülür:

Emir cümlesi üdhulû (girin) ile başlıyor, sonra muhatap iki kalemde sayılıyor: entüm ve ezvâcüküm.

Entüm zamiri gramer olarak gereksizdir — çünkü üdhulû zaten çoğul emirdir ve öznesini içeriyor. Zamirin ayrıca konması Arapçada tekit içindir ve burada bir işi var: ve ezvâcüküm eklenebilsin diye.

Yani cümle, ikinci tarafı ekleyebilmek için birinci tarafı ayrıca adlandırıyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Ezvâc kelimesi on ikinci ayette el-ezvâce küllehâ (bütün çiftler) olarak geçmişti. Aynı kök, iki ayrı ölçekte: bir yerde yaratılışın çift oluşu, bir yerde bir insanın eşi.

Ve ezvâc kelimesinin buradaki kapsamı üzerinde müfessirler ayrılır:

Üçü de nakledilir; tercih dayatmıyorum.