Duhân 25-27. ayetler

Kem terakû min cennâtin ve uyûn · Ve zurûin ve makāmin kerîm · Ve na'metin kânû fîhâ fâkihîn

"Nice bahçeler ve pınarlar bıraktılar. Ekinler ve değerli konaklar. Ve içinde keyif sürdükleri bir refah."

Kem Arapçada iki türlüdür: soru soran (istifhâmiyye) ve çokluk bildiren (haberiyye). Burada ikincisidir: "nice", "ne kadar çok".

Ve kem haberiyyenin bir özelliği var: temyizi min ile gelir — nitekim burada da öyle: min cennâtin.

Yani cümle bir sayı vermiyor, bir çokluk bildiriyor. Ve sayının verilmemesi, listenin uzunluğuyla telafi ediliyor: dört kalem sayılıyor.

Sayılan şeyler bir sıra oluşturuyor ve sıra kayda değer:

İlk üçü bir tarım uygarlığının üç ayağıdır: toprak, su, ürün. Dördüncüsü sosyal, beşincisi öznel.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: liste dıştan içe doğru gidiyor — toprak somuttur, refah ise bir histir. Ve son maddede fiil değişiyor: ilk dördü isim, beşincisinde bir cümle geliyor (kânû fîhâ fâkihîn). Yani liste, sahip olunan şeylerden sahip olma hâline geçerek bitiyor.

جَنَّٰت — kök ج-ن-ن. On dördüncü ayette mecnûn bahsinde kaydedildi: kökün anlamı örtmektir; cennet, ağaçları toprağı örten bahçedir.

Ve şimdi sûrenin en açık iç halkasına geliyoruz.

Elli ikinci ayet, bu ayetin tamlamasını harfi harfine tekrarlıyor:

Değişen tek şey edattır.

Bu, doğrulanabilir bir metin verisidir. Ve yorum olan şudur, kendi okumam olarak veriyorum: sûre iki tabloyu aynı malzemeden kuruyor. Nimetin cinsi aynı; fark, kişinin nimetle kurduğu ilişkidedir — birinde nimet terk edilen, ötekinde içinde bulunulan şeydir.

Ve fark yalnız edatta kalmıyor. Elli birinci ayet muttakīlerin yerini makāmin emîn diye anıyor; yirmi altıncı ayet ötekilerin yerini makāmin kerîm diye. İki makām, iki sıfat.

Kök: ق-و-م. Makām — kalkılan, durulan yer; mekân ismi. Kök birçok bölümde işlendi.

Terkibin neyi kastettiği üzerinde müfessirler ayrılır:

Tercih dayatmıyorum. Üçünde de ortak olan şey, makāmın başkalarının gözünde bir yer bildirmesidir — bahçe ve pınardan farklı olarak, bu maddenin değeri görülmesine bağlıdır.

Bunu kendi okumam olarak veriyorum ve elli birinci ayetle karşılaştırma bunu açıyor:

İki makāmın farkı büyüklük değil, cinstir. Birincisi görkemliydi ve bırakıldı; ikincisi güvenlidir ve elli altıncı ayette bunun ne demek olduğu söylenecek: orada ölüm yok.

Kelime نَعْمَة (fetha ile) okunur ve نِعْمَة (kesre ile) ile aynı şey değildir. Fark kaydedilmelidir:

Bu ayrım Müzzemmil'de işlendi — orada ûli'n-na'me (refah sahipleri) tahlil edilirken bu ayet zaten anılmıştı:

"Vurgu, verilene değil, yaşanan hayat standardına kayıyor."

Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum.

Kök Vâkıa'de işlendi — 56/20, 56/32 ve 56/65 üzerinden. Oradaki kayıt:

"Kök: ف-ك-ه. Fâkihe — meyve. Ve kökün ikinci dalı: فُكَاهَة (fükâhe) — hoş sohbet, latife, şakalaşma. Fâkih — şakacı, keyifli. […] Arapçada ta'âm (yiyecek) zorunluluğu, fâkihe fazlalığı bildirir."

Tekrarlamıyorum. Duhân'a özgü olanı ekliyorum.

Vâkıa'da kök hep bir nesne olarak geçiyordu: fâkihe — meyve. Burada bir hâl olarak geçiyor: fâkihîn — "keyif sürenler olarak".

Ve Vâkıa'da 65. ayette kök bir kez daha hâl bildirmişti (tefekkehûn) ve orada da nimetin gidişi anlatılıyordu. Vâkıa'nin kapanış tablosunda bu şöyle kaydedilmişti: "ف-ك-ه — fâkihe (20) — fâkihe (32) — tefekkehûn (65) — Nimet ve nimetin gidişi."

Duhân aynı çifti kuruyor ve kendi sûresi içinde tamamlıyor:

İki ayet arasındaki fark tek bir kelimedir: âminîn.

Bunu kendi okumam olarak sunuyorum, dayanağı iki ayetin lafzıdır: ilk tabloda keyif var, güvence yok; ikincisinde keyfin yanına güvence konuyor. Ve yirmi yedinci ayet, güvencesiz keyfin ne olduğunu geçmiş zaman kipiyle söylüyor: kânû — "idiler".

Bir kıraat kaydı: bu kelimenin fekihîn biçiminde okunduğu da nakledilir; anlam farkı küçüktür (keyifli olmak / meyveye kavuşmuş olmak). Kıraat okuyuşları hakkında hüküm vermiyorum.