Muhammed 18. ayet

Fe-hel yenzurûne ille's-sâate en te'tiyehüm bağteten; fe-kad câe eşrâtuhâ; fe-ennâ lehüm izâ câethüm zikrâhüm

"Onlar, kıyametin ansızın gelmesinden başka bir şey mi bekliyorlar? Onun alâmetleri gelmiştir bile. Peki o geldiğinde, öğüt almaları neye yarar?"

Kök: ن-ظ-ر. Onuncu ayette bu fiil "bakmak" anlamındaydı: fe-yenzurû keyfe kâne âkıbetü…

Burada "beklemek" anlamındadır.

Ve bu iki anlam kökte birbirine bağlıdır: nazar, bir yöne çevrilmiş bakıştır; ve bir şeyi beklemek de gözünü o yöne çevirmektir. Aynı kökten إِنْتِظَار (intizâr — bekleyiş) ve مُنْتَظِر gelir.

Sûre aynı kökü iki ayet arayla iki anlamda kullanıyor:

Ve bu, kayda değer bir karşıtlık kuruyor — kendi okumamdır: onuncu ayet geriye bakmayı öneriyordu; on sekizinci ayet, geriye bakmayanların ileriye baktığını söylüyor. Aynı fiil, iki yön. Ve bekledikleri şey, bakmadıkları şeyin aynısıdır: bir helâk.

Cümle bir soru gibi görünüyor ama bir hüküm bildiriyor.

هَلْ (soru edatı) + إِلَّا (istisnâ edatı) birleşimi, Arapçada kasr (sınırlama) bildirir: "…-den başka bir şey mi?" = "yalnızca …".

Yani cümle şunu söylüyor: bekledikleri tek şey kıyamettir. Başka bir beklentileri yok.

Ve bu, sert bir cümledir — çünkü kimse kıyameti beklediğini söylemez. Ayet, onların fiilen beklediği şeyi adlandırıyor: yaptıkları şeyin sonu, ancak o.

Kök: ب-غ-ت. Anlamı: ansızın, birdenbire, hazırlıksız yakalanmak. Beğatehü'l-emru — iş onu ansızın yakaladı.

بَغْتَةً mansûbdur ve nahivciler bunu hâl ya da mef'ûl-i mutlak sayar; anlam farkı büyük değildir.

Ve kelimenin taşıdığı şey, zamanın değil hazırlığın eksikliğidir. Bir şey "ansızın" gelmez; hazırlıksız olana ansızın gelir.

أَشْرَاط — شَرَطın çoğulu. Kök: ش-ر-ط.

Kökün anlam ailesi ilgi çekicidir:

Ortak çekirdek: bir şeye konan ayırt edici işaret.

Ve şart ile alâmetin aynı kökten olması anlamlıdır — bir gözlem olarak kaydediyorum: ikisi de bir şeyin başka bir şeye bağlandığını gösterir. Şart, sonucun bağlandığı kayıttır; alâmet, gelecek olanın bağlandığı işarettir.

Cümlenin kipi mâzî: فَقَدْ جَآءَ — "gelmiştir bile". Ve başında قَدْ var; mâzî ile geldiğinde tahkīk (kesinleştirme) bildirir.

Yani ayet, alâmetlerin gelmiş olduğunu kesin bir dille bildiriyor.

Ve burada bir usul kaydı gerekiyor: ayet alâmetlerin ne olduğunu söylemiyor. Sayı vermiyor, liste vermiyor, tarif vermiyor.

Klasik tefsirlerde bu alâmetler üzerine geniş bir literatür vardır ve bu tefsirde o literatüre girmiyorum. Sebebi STYLE'dır: emin olmadığım rivayetleri nakletmiyorum, ve kıyamet alâmetleri konusu, bu tefsirin yönteminin kaldıramayacağı kadar çok tartışmalı nakil içerir.

Kaydedeceğim tek şey, klasik tefsirlerde yaygın olarak nakledilen bir izahtır: Peygamber'in gönderilmiş olmasının kendisi, alâmetlerden sayılır. Bunu bir görüş olarak aktarıyorum; ayetin lafzında böyle bir belirleme yoktur.

Ve bir uyarı — açıkça yazıyorum: bu ayetten hareketle bugünkü hiçbir olay bir "alâmet" olarak işaretlenmeyecektir. Ayet zaten mâzî kip kullanıyor: alâmetler gelmiştir. Bugünden bir hesap çıkarmak, ayetin dilinden değil, ayetin dışından gelir.

أَنَّىٰ — soru edatı: "nasıl, nereden, ne şekilde". İnkârî istifhâmdır: "nereden olsun?"

Cümlenin dizimi devriktir ve dikkat gerektiriyor:

• ذِكْرَىٰهُمْ — mübteda (sonda).
• أَنَّىٰ لَهُمْ — haber (başta).
• إِذَا جَآءَتْهُمْ — araya giren şart.

Düz sıraya çevrilirse: zikrâhüm ennâ lehüm izâ câethüm — "öğütleri, o [saat] geldiğinde onlara nereden [fayda versin]?"

ذِكْرَىٰ — kök ذ-ك-ر: hatırlamak, anmak. Zikrâ, "hatırlama, öğüt alma" anlamında masdar.

Ve zamir yine dikkat çekici: ذِكْرَىٰهُمْ — "onların öğüt almaları". Yani öğüt dışarıdan gelen bir şey olarak değil, onların yapacağı bir fiil olarak anılıyor.

Cümlenin söylediği şey basittir ve sertliği buradadır: öğüt almanın bir zamanı vardır ve o zaman, olay gerçekleşmeden öncedir. Olay gerçekleştikten sonra "anlamak", artık öğüt değildir.

Kur'an bu fikri başka yerlerde de kurar — Fecr 89/23: "O gün insan hatırlar; ama hatırlamanın ona ne faydası olacak?" (Fecr'de işlendi).