Fetih 9. ayet

Li-tü'minû billâhi ve rasûlihî ve tuazzirûhu ve tuvakkirûhu ve tüsebbihûhu bükraten ve asîlâ

"Allah'a ve Resulüne iman edesiniz, O'nu destekleyesiniz, O'na saygı gösteresiniz ve sabah akşam O'nu tesbih edesiniz diye."

Elçinin gönderilmesinin gayesi olarak dört şey sıralanıyor. Ve dikkat: hitap yine çoğuldur — tü'minû. Sekizinci ayet tekile, dokuzuncu çoğula.

Kelimenin kök anlamı Türkçe okur için şaşırtıcı olabilir. Kökün asıl anlamı: engellemek, savmak, men etmek.

Buradan iki yön doğar ve ikisi de Arapçada yaşar:

• Yardım etmek — birinden düşmanı savarak yardım etmek. Yani ta'zîr, "arkadan destek olmak" değil, önünden engel kaldırmaktır.
• Cezalandırmak — fıkıhta ta'zîr, belirlenmiş hadler dışındaki disiplin cezasıdır; adı buradan gelir, çünkü ceza kişiyi tekrardan alıkoyar.

Kur'an kelimeyi ilk anlamda kullanır: "…peygamberlerime iman eder ve onları desteklerseniz…" (Mâide 5/12); "…ona iman edenler, onu destekleyenler, ona yardım edenler…" (A'râf 7/157).

Yani kelime "sevmek" ya da "saymak" değildir; fiilî bir korumadır. Sözle değil, engel kaldırarak yapılan bir iş.

Kökün asıl anlamı: ağırlık. Vikr — yük, taşınan ağırlık. Vakār — ağırbaşlılık, ciddiyet.

Ve kökün ilginç bir kullanımı daha var: وَقْر kulaktaki ağırlık, yani sağırlıktır. Kur'an bunu birkaç yerde kullanır: "kulaklarında bir ağırlık vardır" (En'âm 6/25; İsrâ 17/46; Lokmân 31/7; Fussilet 41/44).

Yani aynı kök hem saygıyı hem duymamayı adlandırır. Ortak fikir: bir şeyin ağır olması. Saygı, bir şeye ağırlık tanımaktır; sağırlık, kulağın ağırlaşmasıdır.

Kur'an bu kökü Allah için de kullanır: "Size ne oluyor ki Allah için bir ağırlık ummuyorsunuz?" (Nûh 71/13 — vekārâ). Bu ayet Nûh'de işlendi.

Toplu bakıldığında iki fiil bir çift kuruyor: ta'zîr dıştan gelen engeli kaldırmak, tevkîr içten ağırlık tanımaktır. Biri fiilî destek, öteki konum tanıma. Birlikte, bir bağlılığın iki yüzünü tarif ediyorlar.

Ayette üç fiil de sonuna هُ (o) zamiri alıyor: tuazzirûhu, tuvakkirûhu, tüsebbihûhu. Ve ayetin başında iki merci anılmıştı: Allah ve Resulü.

Zamirlerin hangisine döndüğü klasik tefsirde tartışılmıştır. İhtilafı olduğu gibi aktarıyorum:

Birinci okuma klasik tefsirde en yaygın olanıdır. İkinci okuma da savunulmuştur ve Kur'an'ın "Allah'a yardım" ifadesini kullanmasıyla desteklenir — orada da kastedilen Allah'ın dinine yardımdır.

Üçüncü okuma azınlıktadır ve bu tefsirde benimsenmiyor, çünkü tesbîh fiilinin Kur'an'daki bütün kullanımları Allah içindir ve kelimenin anlamı (noksanlıklardan tenzih) bir insan için kurulamaz. Bu bir tercih değil, kelimenin anlamının sınırıdır.

Bu tefsirde şu kayıt yeterlidir: hangi dağıtım benimsenirse benimsensin, tesbîhin muhatabı Allah'tır ve tenzih ölçüsü korunur. Geri kalan ayrım bir dil meselesidir; bir tercih dayatmıyorum.

بُكْرَة — kök ب-ك-ر: erken olmak, öne almak. Bikr (ilk doğan; el değmemiş), bâkir, ibtikâr (bir şeyi ilk yapmak, buluş). Bükra — günün ilk kısmı.

أَصِيل — kök أ-ص-ل: kök, temel, dip. Asl, usûl, asîl (kökü sağlam olan). Ve asîl, günün ikindi ile akşam arası kısmıdır.

Kelimenin bu iki anlamı arasındaki bağ dilcilerin kaydettiği bir izahtır: günün sonu, günün "kökü" — dibe inen kısmı. Bunu kesin bir etimolojik hüküm olarak sunmuyorum.

İkisi birlikte ne demek? Arapçada iki uç anılarak arası kastedilir. "Sabah akşam" — yani sürekli. Belirli iki vakit değil, günün iki ucu ve dolayısıyla tamamı.

Kur'an aynı çifti birkaç yerde kullanır: "O'nu sabah akşam tesbih edin" (Ahzâb 33/42); "Sabah akşam Rablerine dua edenleri kovma" (En'âm 6/52 — orada bi'l-ğadâti ve'l-aşiyy).

Bloğun kapanışı olarak anlamı: blok, bir fetih ilanıyla açılmıştı. Kapanışta istenen şey ne bir kutlama ne bir sonraki hedeftir — sürekliliktir. Bu, Nasr sûresindeki kalıbın aynısıdır: sonuçtan sonra istenen şey bir iç fiildir.