وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ يَٰقَوْمِ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَةَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنۢبِيَآءَ وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَءَاتَىٰكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّنَ ٱلْعَٰلَمِينَ · يَٰقَوْمِ ٱدْخُلُوا۟ ٱلْأَرْضَ ٱلْمُقَدَّسَةَ ٱلَّتِى كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَرْتَدُّوا۟ عَلَىٰٓ أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا۟ خَٰسِرِينَ
Ve iz kāle Mûsâ li-kavmihî yâ kavmi'zkürû ni'meta'llâhi aleyküm iz ceale fîküm enbiyâe ve cealeküm mülûken ve âtâküm mâ lem yü'ti ehaden mine'l-âlemîn · Yâ kavmi'dhulü'l-arda'l-mukaddesete'lletî keteba'llâhu leküm ve lâ terteddû alâ edbâriküm fe-tenkalibû hâsirîn
"Hani Mûsâ kavmine demişti ki: Ey kavmim! Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın: içinizden peygamberler çıkardı, sizi hükümran kıldı ve size âlemlerden hiç kimseye vermediğini verdi. Ey kavmim! Allah'ın sizin için yazdığı kutsal toprağa girin ve arkanıza dönmeyin; yoksa hüsrana uğrayanlara dönersiniz."
Sûre, 12-14. ayetlerde alınan sözlerden söz etmişti. Şimdi o sözlerin sınandığı somut bir sahne anlatılıyor. Kıssa, sûrenin akit temasının bir örneği olarak duruyor: bir emir veriliyor, bir vaad hatırlatılıyor, ve karşılık ret oluyor.
Bir kayıt: bu bölümde anlatılan olay, hiçbir güncel siyasî mesele hakkında bir çıkarım için kullanılmayacaktır. Metinde geçen toprak ifadesinden bugüne dair bir sonuç çıkarmak, ayetin yapmadığı bir işi ona yaptırmak olur. Bu tefsirde güncel siyasete taraf olunmuyor ve bu bölüm de o kaydı koruyor.
| Görüş | Mülûk ne demek |
|---|---|
| Birinci | Hükümdarlar — kendi işlerinin sahibi, başkasının buyruğu altında olmayan |
| İkinci | Kendi evinin, eşinin, hizmetçisinin sahibi olan kimseler; yani kölelikten çıkmış olmak |
| Üçüncü | Bolluk ve rahatlık içinde yaşayanlar |
Tercih dayatmıyorum. İkinci görüş, bağlamla — daha önceki durumla — uyumludur; bunu bir gözlem olarak ekliyorum.
م-ل-ك kökü: bir şey üzerinde tasarruf gücüne sahip olmak. Mülk 67/1'de ayrıntılı işlendi; oraya dayanıyorum.
ق-د-س kökü: temizlik, arınmışlık; ve ayrılmışlık. Takdîs — arındırmak, ayırmak. Kelimenin somut anlamı için dilciler "kova" (kads — su kabı) bağını da kaydeder; bu bağı kesin olarak vermiyorum.
Kelimenin taşıdığı asıl fikir "ayrılmış olmak"tır: bir şeyin genel kullanımdan çıkarılıp belirli bir işe tahsis edilmesi. Kök Haşr 59/23'te (el-Kuddûs) ve Tâhâ 20/12'de (el-vâdi'l-mukaddesi Tuvâ) işlendi; oraya dayanıyorum.
ٱلَّتِى كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمْ — "sizin için yazdığı". ك-ت-ب kökü Bakara 2/2'de işlendi: asıl anlamı bir araya getirmek, dikmek; ve kütibe aleyküm kalıbında yükümlülük bildirir. Oraya dayanıyorum.
Ve buradaki edat aleyküm değil leküm'dür. Bakara'daki kullanımda yükümlülük "üzerinize" yazılıyordu; burada "sizin için" yazılıyor. Edat farkı, yazılanın yük mü hak mı olduğunu belirliyor. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.
لَا تَرْتَدُّوا۟ عَلَىٰٓ أَدْبَارِكُمْ — ر-د-د kökü: geri çevirmek, döndürmek. VIII. bâbda irtidâd — geri dönmek. Bu kök sûrenin 54. ayetinde tekrar gelecek (men yertedde minküm an dînih) ve orada işlenecektir.
Terkip somuttur: "sırtlarınız üzerine dönmeyin". Yani geri çekilmek, yüzü çevirmek. Muhammed 47/25'te aynı terkip (irteddû alâ edbârihim) işlendi.