Kāf 5. ayet

Bel kezzebû bi'l-hakkı lemmâ câehum, fe-hum fî emrin merîc

"Bilakis, hak kendilerine geldiğinde onu yalanladılar. Şimdi karışık bir iş içindeler."

İkinci ayette bel acibû (şaştılar) denmişti. Burada ikinci bir bel geliyor ve bir üst basamağa çıkıyor: bel kezzebû (yalanladılar).

İki fiil arasındaki fark önemlidir:

Sûre, itirazın iki katmanını sırayla açıyor: görünürde şaşkınlık var, altında hüküm var. Ve ikinci bel, birinciyi tashih ediyor: "asıl mesele şaşmaları değil."

Lemmâ — "…ğı zaman". Yani yalanlama, hakkın gelişiyle aynı anda oldu. Araya inceleme, düşünme, bekleme girmedi.

Bu, ayetin en keskin tarafıdır. Bir iddiayı reddetmek başlı başına bir kusur değildir; kusur, reddin incelemeden önce gelmesidir. Ayet, zamanlamayı işaretliyor.

Bu ifade sûrede üç kez geçer ve üçü de bir düzen kuruyor:

Yalanladıkları şey, önce ölümle sonra sesle geri geliyor. Aynı kelime: reddedilen şey, üç ayet sonra kapıya dayanıyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; üç geçiş de metinde durur.

Bu kök Rahmân bahsinde işlendi. Orada kaydedilen şuydu:

"Kökün altındaki fikir karıştırmak ve salıvermektir; ikisi bir aradadır, çünkü salıverilen şeyler karışır. Merac — otlak, hayvanın salıverildiği yer. Merîc — karışık."

Buraya Kāf'a özgü olanı ekliyorum.

Merîc, "karışık" demektir; ama karışıklığın türü belirlidir: birbirine girmiş, ayrışmayan, bir yere oturmayan. Sürüsü dağılmış otlak gibi. Dilciler kelimeyi kararsızlık ve istikrarsızlık için kullanır.

Ve ayetin kurduğu neden-sonuç dikkat çekicidir: fe-hum fî emrin merîc — fâ edatıyla. Yani karışıklık, yalanlamanın sebebi değil, sonucudur.

Bu, sıradan beklentinin tersidir. Alışıldık kurgu şudur: kafası karıştı, bu yüzden reddetti. Ayet bunu tersine çeviriyor: reddetti, bu yüzden kafası karıştı.

Ve gözlenebilir bir şeye dokunuyor. Bir şeyi baştan reddeden kişi, sonrasında onun hakkında tutarlı bir açıklama kurmak zorunda kalır — ve kuramaz. Kur'an, muhataplarının Peygamber hakkında verdikleri hükümleri sıralar: şair, kâhin, mecnûn, büyücü, öğretilmiş. Beş ayrı hüküm, tek bir kişi hakkında. Bu dağınıklığın kendisi merîctir: ret kesindir, gerekçe sabit değildir.

Bu bağı kendi okumam olarak sunuyorum; ayet gerekçeleri saymıyor, yalnızca sonucu adlandırıyor.

Reddin karışıklık üretmesi, bugün de gözlenebilir bir şeydir.

Bir iddiayı incelemeden reddeden kişi, o iddianın varlığını açıklamak zorunda kalır: "niye bu kadar çok insan buna inanıyor?" Ve her açıklama denemesi bir öncekiyle çelişir. Ret tek, gerekçe çoktur — çünkü gerekçe, retten sonra üretilmiştir.

Ayetin söylediği şey bir suçlama değil, bir sıra tespitidir: hüküm önce verilirse, akıl arkadan koşturur. Bu, taraf gözetmeksizin herkes için geçerli bir işleyiştir.