Zâriyât 48. ayet

Ve'l-arda feraşnâhâ fe-ni'me'l-mâhidûn "Yeri de biz serdik. Ne güzel döşeyicileriz!"

Kök: ف-ر-ش. Bakara 2/22 bahsinde bu kök işlendi; tekrarlamıyorum. Oradaki tespitin özeti: firâş döşek demektir, kök "yaymak, sermek"tir, ve bu ifade yerin düz olduğunu söylemez — döşek de düz değildir; serilir, bükülür, altındaki zemine uyar. Kelimenin söylediği biçim değil işlevtir.

Ve orada Kur'an'ın aynı işlevi başka kelimelerle de andığı kaydedilmişti: mihâd (beşik, Nebe 78/6) ve zelûl (uysal binek, Mülk 67/15).

Ve Kâria bölümünde bu kök bir kez daha geçmişti: orada firâş (serilen döşek) ile ferâş (savrulan kelebek) arasındaki karşıtlık kurulmuştu — yer insan için serilir, insanlar o gün savrulur.

Buraya eklenecek olan iki şey var: ikinci kelimenin kendisi, ve övgü kalıbı.

Kök: م-ه-د. Ve Bakara bahsinde anılan mihâd kelimesi bu köktendir.

• مَهْد — beşik. Kur'an bunu kullanır: "beşikte iken insanlarla konuşacak" (Âl-i İmrân 3/46; Mâide 5/110).
• مِهَاد — döşek, yatak; ve yayılmış zemin.
• مَهَّدَ — düzeltti, hazırladı, yayıp yumuşattı.
• تَمْهِيد — hazırlık, zemin hazırlama. Türkçedeki "temhid".

Ve mehd (beşik) kelimesinin kökte bulunması anlamlıdır.

Beşik iki şey yapar: taşır ve sallar. Yani hareketsiz bir zemin değil; hareketi olan ama içindekini rahatsız etmeyen bir zemindir.

Nebe bölümünde mihâd kelimesi işlenirken bu kaydedilmişti; tekrarlamıyorum.

Ve iki kelimenin bir arada kullanılması bir katman ekliyor:

feraşnâhâ — serdik (ف-ر-ش: yaymak) el-mâhidûn — döşeyenler (م-ه-د: beşik, hazırlamak)

Birinci fiil yaymayı, ikinci kelime hazırlamayı bildiriyor. Yani yer sadece serilmemiş; kullanıma hazırlanmış.

Bunu bir kelime gözlemi olarak kaydediyorum.

نِعْمَ, Arapçada fi'l-i medhtir: övgü fiili. Karşıtı بِئْسَ (yergi fiili).

Kalıbın özelliği şu: fâili genel, mahsûsu (övülen şey) çoğu zaman düşürülür. Burada takdir: fe-ni'me'l-mâhidûne nahnü — "ne güzel döşeyicileriz, biz."

Ve övgünün öznesi Allah'ın kendisi. Bu, Kur'an'da görülen bir kullanımdır ve dikkat çekicidir: cümle bir kulun övgüsü değil, işi yapanın kendi işi hakkındaki hükmü.

Ayrıca çoğul kalıp (el-mâhidûn) kullanılıyor — Kur'an'da azamet çoğulu (nahnü, innâ) yaygındır ve bu tefsirde daha önce kaydedildi.

Ve sûre içinde bir denge var:

47. ayet: ve innâ le-mûsiûn — geniş imkân sahibiyiz. 48. ayet: fe-ni'me'l-mâhidûn — ne güzel döşeyicileriz.

İki ayet de aynı biçimde kapanıyor: çoğul kalıpta bir ism-i fâil, ve fâil Allah. Ses de uyumlu (mûsiûn / mâhidûn).

Bunu bir ses ve dizim gözlemi olarak kaydediyorum.