Tûr 30-31. ayetler

Em yekūlûne şâirun neterabbesu bihî reybe'l-menûn · Kul terabbesû fe-innî meaküm mine'l-müterabbisîn "Yoksa 'bir şair; zamanın felaketini bekliyoruz onun için' mi diyorlar? De ki: 'Bekleyin; ben de sizinle birlikte bekleyenlerdenim.'"

Ve sûrenin soru dizisi burada başlıyor.

أَمْ Arapçada iki türlü kullanılır:

On beşinci ayette birinci tür vardı: efe-sihrun hâzâ em entüm lâ tübsırûn — bir hemze ile birlikte.

Otuzuncu ayetten itibaren ikinci tür başlıyor: her em tek başına.

Ve münkatıa'nın işleyişi ayetin tonunu belirliyor. Bu edat iki şey birden yapar: önceki ihtimali bırakır (bel) ve yenisini sorar (hemze). Türkçede "yoksa … mı?" diye karşılanır.

Yani her em, bir kapıyı kapatıp bir sonrakini açıyor.

Ve bu, dizinin bütün mantığıdır. Aşağıda tabloyla toplayacağım.

Hâkka 69/41 bahsinde bu itham işlendi; tekrarlamıyorum. Oradaki tespitin özeti: شَاعِر — kelimenin tam anlamı hisseden, sezendir (kök ش-ع-ر: hissetmek, farkına varmak; şuûr aynı kökten). Şair, sıradan insanın fark etmediğini fark eden kişidir.

Ve Hâkka'da şair ithamına tü'minûn (inanıyorsunuz), kâhin ithamına tezekkerûn (düşünüyorsunuz) ile cevap verilmesinin sebebi hakkında bir okuma denenmiş, klasik bir müfessire nispet edilmediği belirtilmişti.

Buraya eklenecek olan: Tûr'da şair ithamı yalnız başına gelmiyor; bir beklenti ile birlikte geliyor.

Ve bu tamlama, cahiliye şiirinin en yerleşik ifadelerinden biridir.

رَيْب — kök ر-ي-ب: şüphe, kuşku; ve huzursuzluk veren şey. Bakara 2/2 bahsinde bu kök işlendi (lâ raybe fîh); tekrarlamıyorum.

Ve rayb burada "şüphe" değil, "zamanın getirdiği belirsiz belâ" anlamındadır. Dilciler bu kullanımı kaydeder: raybü'd-dehr — zamanın darbeleri.

مَنُون — kök م-ن-ن. Ve yukarıda 52/27 bahsinde bu kökün üç dalı verildi: lütuf, başa kakma, ve kesmek/eksiltmek.

Ve menûn üçüncü daldan gelir: kesen, eksilten. Kelime iki anlamda kullanılır:

İki anlam birbirini dışlamıyor ve dilciler ikisini de kaydeder.

Ve şimdi kökün sûre içindeki iki geçişi yan yana:

52/27: fe-menne'llâhu aleynâ — Allah bize lütfetti. 52/30: reybe'l-menûn — kesenin darbesi.

Aynı kök, üç ayet arayla, iki karşıt dalda. Birinde veriliyor, ötekinde kesiliyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Kökün iki dalı da dilcilerin kaydettiğidir; iki kelimenin aynı sûrede bulunması metinde açıktır; kasıtlı bir düzen iddiası değildir.

Ve Kalem 68/3'teki ecrun ğayru memnûn (kesintisiz ödül) da aynı kökten ve Kalem bölümünde işlendi. Yani kök üç yerde üç konumda: kesilmeyen ödül, kesilmeyen lütuf, kesen zaman.

Ve söylenen şeyin ne olduğunu görmek gerekiyor.

Muhatap bir tez öne sürmüyor. Bir strateji açıklıyor: "bu bir şair; bekleyelim, zaman onu halleder."

Yani tartışmayı reddediyorlar. Sözü çürütmek yerine, sözü söyleyenin ölümünü bekliyorlar.

Ve bunun arkasında bir varsayım var: bir söz, söyleyeni öldüğünde biter. Bu varsayım, sözü şairin sözü saymaktan doğuyor — çünkü şairin sözü kişiseldir ve kişiyle birlikte gider.

Ve cevap, varsayımı tartışmıyor; stratejiyi kabul ediyor: kul terabbesû fe-innî meaküm mine'l-müterabbisîn — "bekleyin; ben de bekleyenlerdenim."

Bu, Kur'an'ın sık kullandığı bir hamledir ve bu tefsirde Kâfirûn ve Duhâ bölümlerinde kaydedildi: iddianın içeriğine girilmeden karşılık verilir.

Ve buradaki inceliği görmek gerekiyor: cevap "hayır, beklemeniz boşuna" demiyor. "Ben de bekliyorum" diyor.

Yani iki taraf da beklemeye razı. Fark, ne beklediklerindedir — ve bu söylenmiyor.

تَرَبُّص — kök ر-ب-ص: beklemek, gözetlemek, bir şeyin olmasını beklemek. Tefe''ul babı, işin sürekliliğini bildirir.

Ve kelime ayette üç kez, üç kalıpta: neterabbesu (fiil, onlar), terabbesû (emir), el-müterabbisîn (ism-i fâil, çoğul).

Aynı kök üç kez üst üste. Bu, Arapçada bir tekniktir ve cevabın karşı tarafın kelimesiyle verildiğini gösterir.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.