Hadîd 24. ayet

Ellezîne yebhalûne ve ye'mürûne'n-nâse bi'l-buhl; ve men yetevelle fe-inna'llâhe hüve'l-ğaniyyü'l-hamîd "Onlar ki cimrilik ederler ve insanlara da cimriliği emrederler. Kim yüz çevirirse, şüphesiz Allah zengindir, övgüye lâyıktır."

Kök: ب-خ-ل: elde tutmak, vermemek. Buhl, verilmesi gereken yerde vermemektir — dilciler bu kaydı düşer: her tutma cimrilik değildir; hakkın olduğu yerde tutmak cimriliktir.

Ayetin dikkat çekici tarafı burasıdır ve bir adım ötesini anlatıyor.

Cimrilik iki aşamalı tarif ediliyor: 1. Kendisi vermiyor 2. Başkalarının da vermemesini istiyor

İkincisi neden gerekli? Çünkü bir davranış yalnız kalmaktan hoşlanmaz.

Bunu şöyle açıklayabiliriz ve bu kendi değerlendirmemdir: veren insanların varlığı, vermeyenin konumunu rahatsız eder. Kimse vermiyorsa vermemek normaldir; başkaları veriyorsa vermemek bir tercih haline gelir ve tercihin savunulması gerekir. En kolay savunma, tercihi genelleştirmektir.

Bu yüzden ayet ikinci aşamayı ekliyor. Cimrilik, kendi başına kalmıyor; bir norm üretmeye çalışıyor.

Kur'an bu ikili yapıyı başka yerde de kullanır: "Onlar cimrilik eden, insanlara cimriliği emreden ve Allah'ın kendilerine lütfundan verdiğini gizleyenlerdir" (Nisâ 4/37). Orada üçüncü bir aşama daha var: sahip olduğunu gizlemek.

تولّى — kök و-ل-ي. 15. ayette mevlâ kelimesinde ele alınmıştı: kökün anlamı yakınlıktır.

Tevellâ ise ilginç biçimde zıt anlam taşır: arkasını dönmek, yüz çevirmek. Dilciler bunu şöyle açıklar: velâ, birine sırtını çevirip uzaklaşmayı da bildirebilir — yakınlık ilişkisinden çıkmak.

Yani aynı kök hem "yaklaşmak" hem "uzaklaşmak" bildiriyor. Bu, Arapçada nadir değildir.

غني — kök غ-ن-ي: ihtiyaçsız olmak, yeterli olmak. Ğanî, "zengin" demekten önce muhtaç olmayandır. Aynı kökten iğnâ (zengin kılmak), istiğnâ (ihtiyaç duymamak).

حميد — kök ح-م-د: övmek. Fâtiha bölümünde tam olarak işlendi. Hamîd, "övülen" (mahmûd) anlamında bir mübalağa kalıbıdır.

İki ismin bu ayette bulunması, sûrenin bütün infak talebini yerine oturtuyor.

Çünkü 11. ayette Allah borç istemişti. Ve orada kaydedilmişti: ifadenin cesareti, mutlak zengin olanı borç isteyen konumuna yerleştirmesindedir.

Şimdi, on üç ayet sonra, o cesaretin kaydı düşülüyor: الْغَنِيُّ — muhtaç olmayan.

Yani sûre kendi ifadesini kendisi kayıtlıyor. Borç isteyen, muhtaç olduğu için istememiştir.

Ve bunun pratik sonucu şudur: infak, Allah'a bir katkı değildir. Vermeyen kimse bir eksiklik üretmiş olmuyor; kendi payını almamış oluyor.

Kur'an bunu başka yerde açıkça söyler: "İşte sizler, Allah yolunda infak etmeye çağrılıyorsunuz. İçinizden kimi cimrilik ediyor. Kim cimrilik ederse, ancak kendine karşı cimrilik etmiş olur. Allah zengindir, siz ise fakirsiniz." (Muhammed 47/38)

حميد isminin eklenmesi de anlamlıdır. Ğanî tek başına söylenseydi, bir mesafe kurardı: "ihtiyacı yok, öyleyse ilgisi de yok." Hamîd, bunu dengeliyor — ihtiyaçsız olan aynı zamanda övgüye lâyıktır; yani ilişki devam ediyor.