فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَٰقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا
Kök ذ و ق (z-v-k): tatmak. Ve fiilin seçimi dikkat çekicidir: azap için "gördü", "uğradı", "çekti" değil; "tattı" deniyor.
Zevk fiili, duyular arasında en doğrudan olanıdır. Görme uzaktan olur, işitme uzaktan olur; tatma temas gerektirir. Ve tadılan şey, tadanın içine girer.
Kur'an bu fiili azap için sık kullanır ve bunun bir etkisi vardır: azap dışarıdan gelen bir darbe olarak değil, içeri alınan bir şey olarak tarif edilir.
Ve ikinci bir etki: tatmak, bilgi verir. Bir şeyi tadan kişi onu öğrenmiştir. Yani ayet, cezayı aynı zamanda bir bilgi edinme olarak adlandırıyor — daha önce bilinmeyen (nükr) bir şey, artık tadılmış oluyor.
Kök و ب ل (v-b-l). Kökün somut anlamı: ağır ve zararlı olan. Vâbil, iri taneli şiddetli yağmurdur (Bakara 2/264-265'te geçer). Vebîl, ağır ve hazmı zor olan; vebâl, bir işin ağır ve zararlı sonucu.
Dilciler kökün merkezinde ağırlık bulunduğunu kaydeder: yağmurun iri taneli olması da, bir yiyeceğin ağır gelmesi de, bir işin sonucunun altında kalınması da aynı fikirden.
Türkçedeki "vebal" kelimesi bu anlamı büyük ölçüde korur: "vebali boynuna" derken kastedilen, taşınacak bir ağırlıktır.
وَبَالَ أَمْرِهَا — "işinin vebâli". Yani ağırlık dışarıdan gelmiyor; kendi işinin ağırlığı. Ceza, yapılan şeyin kendi ağırlığı olarak tarif ediliyor.
Ve bu tamlama, Kur'an'da bu haliyle birkaç yerde geçer — bu külliyatta komşu sûrede de karşımıza çıkacak: فَذَاقُوا۟ وَبَالَ أَمْرِهِمْ (Teğâbün 64/5). İki sûre aynı ifadeyi kullanıyor; biri geçmiş toplulukları, öteki bir şehri anlatıyor.
عَاقِبَة — kök ع ق ب (a-k-b): topuk; ve buradan "arkadan gelmek, ardından gelmek". Âkıbet, bir şeyin arkasından gelendir — sonucu.
Kelimenin topuktan türemesi anlamlıdır: sonuç, işin arkasında yürüyen şeydir. Yürüyen kişi onu görmez ama o hep oradadır.
خُسْر — kök خ س ر (h-s-r): zarar, kayıp. Ticarî bir kelimedir: sermayenin eksilmesi. Bu kök Asr'de tam olarak işlendi; o tahlili tekrarlamıyorum.
Ve kelimenin burada kullanılması, sûrenin baştan beri kurduğu ticarî-hukukî dilin kapanışıdır: ecel (vade), ihsâ (sayım), şehâdet (kayıt), ecr (ücret), hisâb (hesap), ve en sonda husr (zarar).
Sûre, bir alışveriş defteri gibi kurulmuş: süre sayıldı, ödeme yapıldı, tanık tutuldu, hesap görüldü, bakiye çıktı.