A'râf 55-56. ayetler

Üd'û rabbeküm tedarruan ve hufyeh, innehû lâ yühibbü'l-mu'tedîn · Ve lâ tüfsidû fi'l-ardı ba'de ıslâhıhâ ved'ûhu havfen ve tamaâ, inne rahmetallâhi karîbün mine'l-muhsinîn

"Rabbinize yalvararak ve gizlice dua edin. O, haddi aşanları sevmez. · Düzene sokulmuşken yeryüzünde bozgunculuk yapmayın. O'na korkarak ve umarak dua edin. Allah'ın rahmeti, iyilik edenlere yakındır."

Elli dördüncü ayet Rabbin kim olduğunu bildirmişti; elli beşinci ayet ona nasıl seslenileceğini söylüyor. Sıra kaydedilmeye değer: önce tarif, sonra hitap biçimi.

ض-ر-ع kökü: zayıflık, boyun eğme, alçalma. Dari' — zayıf, güçsüz. V. bâb (tedarru') kişinin kendini o hâle koymasını bildirir: alçalmak, yalvarmak.

خ-ف-ي kökü: gizlemek, saklamak. Hufye — gizlilik.

İki kelimenin ilişkisi kaydedilmelidir: biri tavır, öteki ses düzeyi.

Ve bu ikili sûrenin son ayetlerinden biriyle örtüşecek. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır:

İki ayette de aynı kelime (tedarru') ve ikisinde de bir ses kaydı var. Fark: 55'te hufye (gizlilik), 205'te hîfe (korku). Yani sûre, dua emrini açtığı yerde ve kapattığı yerde aynı iki eksene basıyor: alçalma ve ses. Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; dayanağı iki ayetin kelimeleridir.

ع-د-و kökü: haddi aşmak, sınırı geçmek. İ'tidâ — VIII. bâb.

Ve bir dizim meselesi kaydedilmelidir: cümle neyin haddini aşmayı yasaklıyor? Klasik tefsirlerde iki okuma nakledilir ve ihtilafı tabloyla veriyorum:

İki okuma da nakledilir. Tercih dayatmıyorum. Ve ikisi birbirini dışlamaz: bir sonraki ayet zaten duadan çıkıp yeryüzüne geçiyor.

Bu cümle sûrede iki kez, birebir aynı kelimelerle geçiyor — 56 ve 85 — ve ikinci geçişi Şuayb'in ağzındadır. Bu tekrar sûrenin yapı bölümünde tablolanmıştı; oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum.

Buraya ait olan, cümlenin dua ile bozgunculuk arasına kurulan bağdır:

Yani yeryüzü emri, iki dua emrinin arasına yerleştirilmiş. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum ve dayanağı üç cümlenin sırasıdır.

بَعْدَ إِصْلَٰحِهَا — "düzene sokulmuşken". Kaydedilmesi gereken şudur: cümle bir önceki durumu varsayıyor. Yeryüzü nötr bir zemin olarak değil, düzeltilmiş bir zemin olarak anılıyor. Bozgunculuk, yokluğa bir şey eklemek değil, var olan bir düzeni bozmak olarak tarif ediliyor.

Kimin düzelttiği söylenmiyor ve klasik tefsirlerde bu boşluk için birkaç izah nakledilir (yaratılıştaki düzen; elçilerin getirdiği düzen; ikisi birden). Metin bunu adlandırmıyor; ben de bir tercih yapmıyorum.

Bu ikili dizinde işlendi ve oraya dayanıyorum:

Ve A'râf'ın eklediği şey kaydedilmelidir ve bu bir metin verisidir: Rûm ve Ra'd'da ikili bir gözlemin tarifi, Secde'de bir topluluğun vasfı, A'râf'ta ise doğrudan bir emirdir.

Yani aynı ikili, dizinde önce bir olgu, sonra bir vasıf, burada bir talep olarak geçiyor. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum.

Ve sûre içinde bu ikilinin bir öncülü vardır — kırk altıncı ve kırk yedinci ayetlerde işlendi: A'râf ehli cennete bakarken yatmeûn (umuyor), ateşe bakarken rabbenâ lâ tec'alnâ mea'l-kavmi'z-zâlimîn (korkuyor) diyordu. Elli altıncı ayet, orada tarif edilen hâli bir emir hâline getiriyor. Bu bağ 46-47 bahsinde kaydedilmişti; burada kapanıyor.

Dizim nüktesi kaydedilmelidir ve dilciler üzerinde durur: rahmet müennes bir kelimedir, ama haberi karîbün — müzekker gelmiştir. Beklenen karîbetün olurdu.

Dilcilerin verdiği izahlar birkaç tanedir ve hepsini nakledildiği şekliyle aktarıyorum, tercih dayatmıyorum:

Bu, anlamı değiştirmeyen bir i'râb meselesidir ve bir hüküm doğurmaz; kelime çözümlemesi bakımından kaydediyorum.

Ve rahmetin kime yakın olduğu kaydedilmelidir: mine'l-muhsinîn. Dua edenler değil, iyilik edenler deniyor. Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir; dayanağı kelimenin kendisidir: iki ayet boyunca dua anlatıldı, kapanışta ölçü olarak duanın kendisi değil, davranış konuyor.