Meâric 36-37. ayetler

Fe-mâli'llezîne keferû kıbeleke mühtıîn · Ani'l-yemîni ve ani'ş-şimâli izîn "İnkâr edenlere ne oluyor ki sana doğru boyunlarını uzatmış koşuyorlar — sağdan ve soldan, dağınık gruplar halinde?"

Ve bu, sûrenin üçüncü bölümünün başlangıcıdır.

Birinci ayette bir soru soran vardı. Şimdi sûre ona — ve onun gibilere — dönüyor. Arada geçen otuz beş ayet, sorunun cevabıydı.

Ve dikkat: sûre bir soruyla açıldı, şimdi bir soruyla cevap veriyor.

İki soru da cevap istemiyor. Biri alay, öteki kınama. Sûre, muhatabın soru biçimini alıp ona geri veriyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. İki sorunun konumu metindedir.

Yazımda dikkat çekici bir durum var: مَا ve لِ ayrı yazılmış (mâ li-). Mushaf imlâsının kendine özgü durumlarından biridir; anlamı etkilemez.

فَمَا لِـ kalıbı Arapçada hayret, kınama ve azarlama bildirir: "Bunlara ne oluyor?", "Neleri var ki böyle yapıyorlar?"

Türkçedeki en yakın karşılığı: "Bunların derdi ne?"

Kur'an'da bu kalıp birkaç yerde geçer ve hep aynı tondadır: "Onlara ne oluyor ki öğütten yüz çeviriyorlar?" (Müddessir 74/49).

Kök: ق-ب-ل. Kabile — karşılamak, kabul etmek. قِبَل — bir şeyin ön tarafı, yönü. Kıble (yönelinen taraf), mukâbil (karşı), istikbâl (karşılama, ve "gelecek") aynı kökten.

قِبَلَكَ — "senin tarafına doğru", "senin karşına."

Yani insanlar Peygamber'e doğru geliyorlar. Kaçmıyorlar; yaklaşıyorlar.

Ve bu, sahnenin tuhaflığıdır. İnkâr edenler, inkâr ettikleri kişinin etrafında toplanıyorlar.

Kök: ه-ط-ع. Hataa — boynunu uzatmak, gözünü dikip bakmak; ve başını kaldırarak hızla gitmek.

Dilcilerin verdiği anlamlar iki dalda toplanır:

İkisi de aynı bedensel hareketi tarif ediyor: boynun ileri uzaması. Bakan da boynunu uzatır, koşan da.

Kur'an'daki diğer geçişleri iki dalı da gösteriyor:

• "Başlarını dikerek koşarlar; bakışları kendilerine dönmez." (İbrâhîm 14/43 — mühtıîne mukniî ruûsihim)
• "Gözleri düşkün bir halde, davetçiye koşarak kabirlerden çıkarlar." (Kamer 54/8 — mühtıîne ile'd-dâ')

İki ayet de kıyamet sahnesindedir. Yani kelime, Kur'an'da genellikle o gün koşan insanları tarif ediyor.

Ve Meâric onu dünyada kullanıyor.

Yani ayet, bugün Peygamber'in etrafında boyun uzatanları, o gün koşacak olanların hareketiyle tarif ediyor. Aynı beden hareketi, iki sahnede.

Ve sûre bunu kırk üçüncü ayette açıkça tekrarlayacak: "Kabirlerden hızla çıkarlar."

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Üç ayetin lafızları doğrulanabilir verilerdir.

Bakışın niteliği. Ayet "dinliyorlar" demiyor, "soruyorlar" demiyor. Bedensel bir hareket tarif ediyor: boyun uzatma.

Ve bu hareket, dikkatin kendisini değil, dikkatin görüntüsünü bildiriyor. Bakıyorlar ama almıyorlar; yaklaşıyorlar ama katılmıyorlar.

Bunu bir okuma olarak kaydediyorum.

İki yön de zikrediliyor ve bu, kuşatma bildiriyor: her taraftan.

Ve bu iki kelime, bir önceki sûrede iki akıbetin adıydı.

Hâkka 69/19'da kitap بِيَمِينِهِ (sağından) veriliyordu; 69/25'te بِشِمَالِهِ (solundan). Hâkka bölümünde bu karşıtlık işlendi.

Meâric aynı iki kelimeyi kullanıyor — ama akıbet olarak değil, yön olarak.

İki komşu sûre aynı çifti iki farklı işte kullanıyor: Hâkka'da ayırıyor, Meâric'te topluyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Kelimelerin iki sûredeki geçişleri doğrulanabilir verilerdir. Bir kelime oyunu iddia etmiyorum; yemîn ve şimâl Arapçada yön bildiren olağan kelimelerdir.

Kelime Kur'an'da yalnız burada geçer.

عِزِين, izetün kelimesinin çoğuludur ve ayrı ayrı topluluklar, dağınık kümeler demektir: bir arada değil, öbek öbek duran gruplar.

Kökü üzerinde iki görüş vardır:

Birinci köken daha yaygındır ve kelimenin anlamına ilginç bir katman ekliyor.

Çünkü azâ fiili "aidiyet"tir: bir gruba bağlanmak. Ve izîn, o aidiyetin çoğaltılmış halidir: herkesin bir grubu var, ama ortak bir grup yok.

Yani kelime hem birleşmeyi hem dağılmayı aynı anda bildiriyor: insanlar bir araya gelmiş — ama öbekler halinde.

Bunu bir kelime gözlemi olarak kaydediyorum. Köken ihtilafı kaynaklarda kayıtlıdır; birinci kökenden çıkardığım anlam katmanı bana aittir ve kesin bir etimoloji hükmü olarak sunulmuyor.

Ve bu, sahneyi tamamlıyor: insanlar Peygamber'in etrafında toplanmışlar, boyunlarını uzatmışlar, sağdan soldan bakıyorlar — ama tek bir topluluk değiller. Küme küme duruyorlar.

Bir gramer notu. İzîn kelimesi, cem'-i müzekker sâlim gibi çekiliyor (-în ile) ama tekili izedir ve müennestir. Arapçada bazı kelimeler bu şekilde çekilir (sinîn — yıllar, tekili sene). Kelimenin sondaki nûnu, düşen bir harfin telafisidir. Bu, kelimenin fasılaya uymasını da sağlıyor.

Bu iki ayet, dinleyiciyi tarif eden ender ayetlerdendir ve bugün için kayda değer bir görüntü veriyor.

Sahne şudur: insanlar geliyor, yaklaşıyor, bakıyor, boyun uzatıyor — ve dağınık duruyorlar. İlgi var, katılım yok. Yakınlık var, bağ yok.

Ve bu ilgi, otuz sekizinci ayette bir beklentiye dönüşecek: "Her biri cennete sokulmayı mı umuyor?" Yani seyretmek, katılmak sanılıyor.

Bunu bir okuma olarak kaydediyorum; iki ayetin muhtevası ve sonraki ayetle bağı metindedir.