Cin 27. ayet

İllâ meni'rtedâ min rasûlin fe-innehû yeslükü min beyni yedeyhi ve min halfihî rasadâ

"Ancak razı olduğu bir elçi müstesna. O zaman da onun önünden ve arkasından gözcüler yerleştirir."

Kök ر-ض-و: hoşnut olmak, razı olmak, beğenip kabul etmek. Bu kök Beyyine ve Ğâşiye bölümlerinde ele alınmıştı; orada rızânın karşılıklılığı üzerinde durulmuştu.

اِرْتَضَىٰ, iftiâl bâbındadır ve burada seçip beğenme bildirir: rastgele değil, tercih edilerek.

Yani istisna iki şartla kayıtlı:

1. Elçi olmak (min rasûlin). 2. Seçilmiş olmak (irtedâ).

İkinci şart birincisini de sınırlar: her elçi değil, razı olunan elçi. Ve fiilin öznesi Allah'tır — seçen, elçinin kendisi değil.

Bu, gayb bilgisinin kapısını açarken aynı anda daraltıyor. Kapı vardır ama kilidi dışarıdadır: kimse kendi kararıyla giremez.

Bu ayet, 1. ayetin kuralıdır.

1. ayette Peygamber "bana vahyedildi" demişti — göremediği bir olayın haberini almıştı. O bölümde şu kaydedilmişti: "Peygamber gaybı bilmez; gaybdan kendisine bildirileni bilir."

27. ayet o cümlenin genel ifadesidir. Sûre, bir örnekle açılıp kuralla kapanıyor:

Fiil 17. ayetten geri dönüyor. Orada yeslükhü azâben saadâ vardı — "onu çetin bir azaba sokar". Burada yeslükü … rasadâ — "gözcüler yerleştirir".

Aynı fiil, iki ayrı işte. Kökün anlamı (bir şeyi bir yere geçirmek, sokmak) her ikisinde de aynı; değişen, neyin nereye sokulduğudur: biri kişiyi azaba, öteki koruyucuyu yola.

Faili kim? Zamir Allah'a döner (bir kısım tefsirlerde elçiye döndürüldüğü de nakledilir, ama bağlam Allah'ı gösterir: irtedâ fiilinin de faili O'dur).

Beyne yedeyhi — birebir "iki elinin arası", yani önü. Halfihî — arkası.

Bu ikili Kur'an'da yaygın bir kalıptır ve kuşatma bildirir: bir şeyin bütün yönleri. Türkçede "önü arkası" derken kastettiğimiz bütünlük.

Zamir kime dönüyor? İki ihtimal vardır:

İki okuma birbirini dışlamaz; elçiyi korumak, mesajı korumaktır.

Bu, sûrenin en zarif iç bağıdır ve 9. ayette işaret edilmişti; burada tamamlanıyor.

Kelime ر-ص-د kökünden ve 9. ayette ele alınmıştı: gözetlemek, pusuda beklemek; mirsâd (gözetleme yeri, Fecr 89/14), marsad (Tevbe 9/5).

Şimdi iki geçişi yan yana koyalım:

Aynı gözetleme, kanalın iki ucunda.

Bu, sûrenin bilgi meselesindeki argümanını tamamlar. Sûre boyunca sorulan soru şuydu: bu söz nereden geliyor? Ve muhatabın ihtimali şuydu: cinlerden, kâhinlerin aldığı yerden.

Cevap iki adımda veriliyor:

1. O kanal kapalıdır (8-9). Ve bunu, kanalı kullananlar söylüyor. 2. Bu kanal ise korumalıdır (27). Önünden ve arkasından gözcülerle.

Yani vahiy, hem kaçak girişe kapalı hem taşınırken korunan bir yoldan geliyor. Kur'an bu iddiayı başka yerlerde de açıkça kurar: "Onu şeytanlar indirmedi… Onlar işitmekten uzaklaştırılmışlardır" (Şuarâ 26/210-212); "O, kovulmuş bir şeytanın sözü değildir" (Tekvîr 81/25).