Müddessir 1. ayet

Yâ eyyühe'l-müddessir "Ey örtüsüne bürünen!"

Kök: د-ث-ر. Bu kök, Müzzemmil'in ز-م-ل kökü gibi iki kola ayrılıyor; ve ikinci kol beklenmedik bir yere açılıyor.

Birinci kol — kalın örtü.

دِثَار (disâr) — üste giyilen, tene değmeyen kalın örtü. Ve bu kelime, Arapçada bir çift oluşturur:

Bu çift, kökün merkezini gösteriyor: disâr bir alt katman değil, üst katmandır. Dıştan gelen, sonradan örtülen, kaldırılabilir olan.

Ve Müzzemmil'de işlenen ز-م-ل kökü ile karşılaştırıldığında bir fark çıkıyor:

• تَزَمَّلَ — sarınmak, dolanmak. Sarma hareketi.
• تَدَثَّرَ — üstüne örtü çekmek. Kaplama hareketi.

Birincisi bedenin etrafına dolanır; ikincisi bedenin üstüne çekilir. İkisi de örtünmedir, ama biri sarar, biri kaplar.

Bu ayrımı sözlüklerin verdiği tariflere dayandırıyorum; iki kelimenin Kur'an'da bilinçli olarak ayrıldığını iddia etmiyorum.

İkinci kol — izin silinmesi.

Ve burası dikkat çekicidir:

• دَثَرَ (desere) — bir şeyin izi silindi, eskidi, belirsizleşti. Özellikle terk edilmiş bir yurdun, bir yolun, bir çadır yerinin izlerinin rüzgârla kapanması için kullanılır.
• دَاثِر (dâsir) — izi silinmiş, belirsizleşmiş, artık görünmeyen.
• دَثَرَ الرَّسْمُ — kalıntı silindi, kayboldu.

İki kolun bağı doğrudandır: bir şeyin üstü örtüldüğünde izi kaybolur. Disâr bedeni örter; kum, terk edilmiş bir yurdun izlerini örter. Kök, her ikisinde de bir şeyin üstünün kapanmasını anlatıyor.

Ve bir üçüncü kullanım daha sözlüklerde kayıtlıdır: دَثْر (desr) — bol mal, çokluk. Bunun bağı da aynıdır: yığılıp üst üste binen şey.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum.

Aynı kök hem "örtüye bürünen" hem "izi silinmiş" anlamını taşıyor. Ve sûre, örtüsüne bürünmüş birine "kalk ve uyar" diyor — yani görünmez olan birini görünür kılıyor.

Örtünmek, kendini görünmez kılmaktır. Sûrenin ilk emri tam olarak bunun tersini istiyor.

Ayet bu ikinci anlamı kullandığını söylemiyor ve klasik tefsirlerin çoğu birinci anlam üzerinden ilerler. Kökün ikinci kolu sözlüklerde kayıtlıdır; kurduğum bağ ise yorumdur.

Müzzemmil'de olduğu gibi burada da idgam var:

Tefe''ul babının ism-i fâili mütedessir; başındaki ت (tâ), kendisinden sonra gelen د (dâl) sesine dönüşüp kaynaşıyor.

Müzzemmil'de kaydedildiği gibi: iki sûre, aynı ses olayını geçirmiş iki kelimeyle açılıyor. Ve tefe''ul babı ikisinde de aynı işi yapıyor — örtünme, muhatabın kendi yaptığı bir iştir.

Müzzemmil 73/1 bölümünde, Kur'an'ın Peygamber'e sesleniş kalıpları tabloya dökülmüş ve şu kaydedilmişti: Kur'an'da Peygamber'e görev adıyla değil, o anki bedensel haliyle seslenilen iki yer vardır — ve ikisi bu iki sûrenin ilk ayetidir. Tekrarlamıyorum.

Burada eklenecek olan, iki hitabın kendi aralarındaki farktır:

İki kökün ikinci anlamları da farklı yönlere bakıyor ve her biri kendi sûresinin konusuyla örtüşüyor: Müzzemmil bir yük verecek, Müddessir bir görünme emri verecek.

Bu örtüşmeyi bir gözlem olarak kaydediyorum; iddia olarak değil.