Müddessir 26-30. ayetler

Se-uslîhi sekar / Ve mâ edrâke mâ sekar / Lâ tübkī ve lâ tezer / Levvâhatün li'l-beşer / Aleyhâ tis'ate aşer

"Onu sekar'a sokacağım. Sekar nedir, bilir misin? Ne bırakır ne vazgeçer. Derileri kavurur. Üzerinde on dokuz vardır."

Kök: س-ق-ر. Somut anlamı: güneşin kavurması, yakıp değiştirmesi.

Sekarethü'ş-şems — güneş onu kavurdu, teni değişti.

Kelime Kur'an'da bir özel ad gibi kullanılır ve dört yerde geçer: Müddessir 74/26, 74/27, 74/42 ve Kamer 54/48 ("...sekar'ın dokunuşunu tadın").

Ve bir gramer nüktesi: kelime gayr-i munsariftir (tenvin almaz) — bu, onun özel ad muamelesi gördüğünü gösterir.

Kökün somut anlamı üzerinde durmaya değer. Kavurma, güneşten gelen bir etkidir; ve etkinin göründüğü yer deridir. Bu, yirmi dokuzuncu ayete hazırlık olacak.

مَا أَدْرَىٰكَ kalıbı Hümeze'de işlendi ve Beled'de bir ayrım kaydedildi:

"Kur'an'da tutarlı bir ayrım: mâ edrâke ... arkasından açıklama gelen yerlerde kullanılır. Mâ yüdrîke ... arkasından açıklama gelmeyen ... yerlerde."

Ve burada kalıp beklenen işi yapıyor: hemen ardından açıklama geliyor (28-30. ayetler).

Ama Beled'de düşülen bir kayıt da burada geçerli: orada akabe kelimesinin herkesin bildiği bir kelime olduğu, dolayısıyla sorulan şeyin kelimenin sözlük anlamı değil, neye karşılık geldiği olduğu belirtilmişti.

Burada durum biraz farklı: sekar, Kur'an'ın kendi sözlüğüne ait bir addır. Yani soru gerçekten bir bilinmezliğe yöneliyor.

Sûrenin en yoğun iki kelimelik ayeti.

أَبْقَى — ب-ق-ي kökünden, if'âl babında: geriye bir şey bırakmak, kalıntı bırakmak. Bâkī (kalan), bekā (kalıcılık) aynı köktendir.

وَذَرَ — و-ذ-ر kökünden: bırakmak, terk etmek, kendi haline bırakmak.

Ve ikinci fiil, sûrede üçüncü kez geçiyor.

Aynı kök, üç konum. İki kez muhataba "bırak" deniyor; üçüncüsünde "bırakmayan" bir şey tarif ediliyor.

Bu örgüyü kendi okumam olarak kaydediyorum. Aynı kökün üç yerde bulunması tartışmasızdır; kurulan bağ yorumdur.

İki fiil aynı şeyi mi söylüyor? Klasik tefsirlerde birkaç izah verilir:

Dördüncüsü bir görüş değil, bir gözlemdir ve önemlidir: iki fiilin de nesnesi yok. "Neyi bırakmaz?" sorusunun cevabı verilmemiş.

Ve nesnesizlik, Müddessir'nin ikinci ayetinde (fe-enzir) görülen tekniğin aynısıdır: nesne konmayınca fiil sınırsız kalıyor.

Bir tercih dayatmıyorum; birinci izah klasik kaynaklarda en yaygın olanıdır.

Bir gözlem — kendi okumam olarak.

بقي kökü, Kur'an'da genellikle olumlu bir şeyi adlandırır:

• "Rabbinin yüzü bâkī kalır" (Rahmân 55/27).
• "Kalıcı olan iyi işler (el-bâkıyâtü's-sâlihât) Rabbinin katında daha hayırlıdır" (Kehf 18/46; Meryem 19/76).
• "Allah'ın bıraktığı (helâl kazanç) sizin için daha hayırlıdır" (Hûd 11/86).

Burada kök olumsuzlanıyor: lâ tübkī — bırakmaz.

Yani kalıcılığın adı olan kök, kalıcılığın imkânsız olduğu yeri tarif ederken kullanılıyor.

Ve Hümeze'de işlenen "kalıcılık vehmi" ile bir bağ kurulabilir: orada mal biriktiren kişinin "beni kalıcı kılar" varsayımı kaydedilmişti (yahsebü enne mâlehû ahledeh). Burada, kalıcılık iddiasının karşısına hiçbir şey bırakmayan bir yer konuyor.

Bu bağı kendi çıkarımım olarak kuruyorum.

Sûrenin en yoğun kelime örgüsünün düğüm noktası.

Kök: ل-و-ح. Ve bu kök iki ayrı anlam alanı taşıyor:

1. Görünmek, parlamak, belirmek.

• لَاحَ (lâha) — göründü, parladı, belirdi.
• لَوْح (levh) — üzerine yazı yazılan düz levha, tahta. Kur'an'da: "...korunmuş bir levhada" (Bürûc 85/22) — Bürûc'de işlendi; "Onu levhalar ve çivilerle yapılmış (gemide) taşıdık" (Kamer 54/13); Mûsâ'ya verilen elvâh (A'râf 7/145, 7/150, 7/154).

2. Yakmak, kavurmak, rengini değiştirmek.

• لَوَّحَ (levveha) — güneş ya da ateş, bir şeyi kavurup rengini değiştirdi, kararttı.
• مُلَوَّح (mülevveh) — güneşten kararmış.

İki anlamın bağı: kavrulan şeyin rengi görünür biçimde değişir. Yani ikisi de bir görünürlükle ilgilidir.

لَوَّاحَة — fa''âle vezninde, mübalağa kalıbı: çok kavuran, durmadan karartan. Müennes (dişil) çünkü sekar müennes muamelesi görüyor.

İşte sûrenin en dikkat çekici yeri.

Kelime iki türlü okunabilir ve ikisi de dil bakımından meşrudur:

Her iki okuma da klasik tefsirlerde geçer ve bir tercih dayatmıyorum.

Ama iki okuma birbirinden bağımsız değil — ve bu, kökün kendisinden anlaşılıyor.

Bakara 2/25'te kaydedildiği gibi:

"Kök b-ş-r, ve bu kökün asıl anlamı deridir: beşere yüzün dış derisi... Aynı kökten beşer (insan) gelir: derisi görünen, tüyle örtülü olmayan varlık."

Yani iki okuma aslında tek bir kökün iki ucudur. "İnsan" zaten "derisi görünen varlık" demektir.

Ve bu, ayeti okunabilecek en yalın hâline getiriyor: ne okursanız okuyun, kavrulan şey deridir. Çünkü insanı beşer yapan şey, derisinin açıkta olmasıdır.

Bu birleştirmeyi kendi okumam olarak kaydediyorum. Ama dayandığı dil verisi tartışmasızdır: kökün merkezi deridir ve bu, üç ayrı bölümde (Bakara, Abese, İnşikâk) kaydedilmiştir.

Şimdi asıl örgüye bakalım.

Dört ayet önce adam şöyle demişti:

إِنْ هَـٰذَآ إِلَّا قَوْلُ ٱلْبَشَرِ — "Bu, el-beşerin sözünden başka bir şey değil." (74/25)

Ve şimdi:

لَوَّاحَةٌ لِّلْبَشَرِ — "el-beşeri kavurur." (74/29)

Aynı kelime, aynı belirlilik (el-), dört ayet arayla.

Adam metni "beşerin sözü" diye nitelendirdi; metin cehennemi "beşeri kavuran" diye niteliyor.

Ve Bakara'deki kök tahlili bu örgüyü tamamlıyor: aynı kelime hem müjdenin (büşrâ) hem kavrulmanın yerini adlandırıyor — çünkü ikisi de deride görünür.

Bu, bir müjde ile bir azabın aynı kökle adlandırılması demektir. İyi haber deride görünür (bişâret); kavrulma da deride görünür (levvâha li'l-beşer).

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Kökün merkezinin deri olduğu sözlük verisidir; kurulan bağ ise yorumdur. Ve bir tehekküm (alay) iddiasında bulunmuyorum — Mutaffifîn'de kaydedilen "azap müjdelenirken beşîr/büşrâ kökünün kullanılması" tekniği burada geçerli değildir, çünkü ayette müjde kökünün türevi değil, kelimenin kendisi geçiyor.

Aleyhâ tis'ate aşer "Üzerinde on dokuz vardır."

Ayet üç kelime. Ve söylediği tek şey bir sayı.

Aleyhâ — "onun üzerinde", yani sekar'ın üzerinde.

Tis'ate aşer — on dokuz.

Ve ayet, on dokuzun neyin sayısı olduğunu söylemiyor. Ne olduğu bir sonraki ayette açıklanacak: melekler.

Bu sayı üzerine, tarih boyunca ve özellikle son dönemde, sayısal ve harf hesabına dayalı iddialar ileri sürülmüştür.

STYLE'ın açık kuralı gereği bu iddiaların hiçbirine girmiyorum: "Sayı/harf hesabı, ebced türü iddialar kullanılmaz."

Bunun gerekçesi burada özellikle güçlüdür ve ayetin kendisinden çıkar. Çünkü bir sonraki ayet, bu sayının ne işe yaradığını kendisi söylüyor — ve söylediği şey, sayıyı çözülecek bir bilmece olarak sunmuyor.

Dolayısıyla burada yapılacak tek şey, ayetin kendi açıklamasını takip etmektir.

Bir sonraki ayet "melekler" diyor. Ama on dokuzun tam olarak neyi saydığı klasik kaynaklarda tartışılmıştır:

İkinci ve üçüncü görüşler, aynı ayetin sonundaki cümleye dayandırılır: "Rabbinin ordularını O'ndan başkası bilmez" (74/31). Yani sayı, toplam mevcut değil olabilir.

Bir tercih dayatmıyorum. Metnin kesin olarak söylediği şudur: görevliler melektir ve sayıları on dokuz olarak bildirilmiştir.

Alak'de ez-zebâniye (Alak 96/18) işlenirken bu ayetler (74/30-31) zaten anılmıştı. O bahsi tekrarlamıyorum.

Kur'an'ın cehennem görevlileri hakkında verdiği diğer bilgiler: "Üzerinde katı ve sert melekler vardır" (Tahrîm 66/6); ve bir sesleniş: "Ey Mâlik!" (Zuhruf 43/77).