Kıyâme 10. ayet

Yekūlü'l-insânü yevmeizin eyne'l-meferr "İnsan o gün der ki: 'Kaçacak yer nerede?'"

Sûre burada altıncı ayetin karşılığını koyuyor ve iki soruyu karşı karşıya getiriyor:

Sûrenin verdiği hüküm burada saklı. Adam ilk soruyu sordu ve cevap alamadı; ikinci soruyu soruyor ve cevap alıyor. Yani mesele bilginin verilip verilmemesi değil, sorunun ne zaman sorulduğudur. Aynı adam, aynı konu, iki farklı an — ve ikinci anda bilgi işe yaramıyor.

Ve dikkat: iki soru da yer ve zaman soruyor. Adam en son ana kadar bir koordinat arıyor. Bulmak istediği şey bir hakikat değil, bir çıkış.

Kök: ف-ر-ر. Kaçmak, firar etmek. Türkçedeki "firar" doğrudan bu köktendir. Fârr — kaçan; firâr — kaçış.

مَفَرّ kelimesi iki şekilde okunabilir ve ikisi de dilde mümkündür:

Birinci okumada soru "nereye kaçayım?"; ikincisinde "kaçış nerede, kaçmak diye bir şey var mı?" Bir sonraki ayetin cevabı (lâ vezera — sığınak yok) birinci okumaya daha uygun düşüyor; ama ikinci okuma da cevapla çelişmiyor.

Kur'an'da aynı kökün en dikkat çekici kullanımı bir emirdir:

فَفِرُّوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ — "Öyleyse Allah'a kaçın." (Zâriyât 51/50)

Kelime aynı, yön zıt. Dünyada "Allah'a kaçın" deniyor; o gün "Allah'tan nereye kaçayım?" diye soruluyor.

Ve on ikinci ayet bu gerilimi kapatacak: kaçılacak yer diye aranan şeyin adresi, zaten kaçılması istenen adrestir.