Nebe' 19-20. ayetler

Ve fütihati's-semâü fe-kânet ebvâbâ · Ve süyyirati'l-cibâlü fe-kânet serâbâ "Ve gök açıldı, kapı kapı oldu. Ve dağlar yürütüldü, serap oldu."

İki ayet birbirinin aynı gramerdedir:

وَ + edilgen fiil + belirli özne + فَ + كَانَتْ + belirsiz haber.

Ve iki fiil de edilgen: fütihat (açıldı), süyyirat (yürütüldü). Bir önceki ayetteki yünfehu gibi — fail yine sahnenin dışında.

Fiillerin mâzî gelmesi. Gelecekte olacak şeyler için mâzî kullanılıyor. Bu, Kur'an'ın kıyamet sahnelerinde çok sık başvurduğu bir üsluptur: gerçekleşmesi kesin olan şey, olmuş gibi anlatılır. Zilzâl ve Tekvîr sûrelerinde aynı üslup görülür.

Ama bir incelik var: on yedinci ayetteki kâne ile buradaki kânet aynı fiildir. Yani sûre üç ayette üç kez mâzî kâne kullanıyor. Sahne, olacak bir şey olarak değil, olmuş bir şey olarak kuruluyor.

Bu ifadeye dikkat etmek gerekiyor, çünkü Türkçe çeviriler çoğu zaman yumuşatır.

Ayet "göğün kapıları açıldı" demiyor. "Gök açıldı ve kapılar oldu" diyor.

Fark büyüktür. Birinci ifadede gök yerinde durur, üzerindeki kapılar açılır. İkinci ifadede gök kapıya dönüşür — yani gökten geriye kapıdan başka bir şey kalmaz.

Karşılaştırma için Kur'an'ın başka bir ayeti:

"Biz de göğün kapılarını boşalan bir suyla açtık." (Kamer 54/11 — Nûh tufanı)

Orada أَبْوَابَ ٱلسَّمَآءِ deniyor: "göğün kapıları". Tamlama var, gök yerinde duruyor.

Burada tamlama yok. Gök = kapılar.

Ve bu, on ikinci ayetle doğrudan çelişiyor — kasten:

• 78/12: "Üstünüze yedi sağlam bina ettik."
• 78/19: "Gök açıldı, kapı kapı oldu."

Sağlam olan delik deşik oluyor. Sıkı bağlanmış olan (şidâd, kökü "bağlamak") açılıyor.

Bu, yukarıda kurduğum mesken okumasının metindeki doğrulamasıdır. Bina edilen şey söküyor; ve sökülme, bina edilirken kullanılan kelimenin tam karşıtıyla anlatılıyor.

Kök: س-ي-ر. Yürümek, gitmek, yol almak. سَيْر — yürüyüş. سَيَّرَ (tef'îl babı) — yürüttü, hareket ettirdi. سَيَّارَة — kervan; bugün Arapçada otomobil.

Fiilin tef'îl babında olması anlamlıdır: dağlar kendiliğinden yürümüyor, yürütülüyorlar.

Kâria bölümünde Kur'an'ın dağlar için kullandığı kıyamet tasvirleri tablo halinde verilmişti. Orada Tûr 52/10 anılmıştı: تَسِيرُ ٱلْجِبَالُ سَيْرًا — "dağlar yürür yürüyüşle". Orada fiil etken; burada edilgen.

Bu fark kaydedilmeye değer. Tûr'da dağlar yürüyor; Nebe'de yürütülüyor. İkisi çelişmez — Kur'an aynı olayı bazen failini göstererek, bazen göstermeyerek anlatır.

سَرَاب — Kök: س-ر-ب. Kökün somut anlamı akmak, gitmek, bir yola girmektir.

Türevleri:

• سَرَب — yeraltı yolu, tünel, oyuk. Kur'an'da: "Yolunu denizde bir tünel gibi tuttu" (Kehf 18/61).
• سَارِب — açıkta giden. "Geceleyin gizlenen ve gündüzün açıkta giden" (Ra'd 13/10).
• سِرْب — sürü, akın; ve gönül rahatlığı.
• سَرَاب — serap: sıcakta uzaktan su gibi görünen, yaklaşınca kaybolan görüntü.

Serabın bu kökten gelmesi anlamlıdır: serap akıyor gibi görünendir. Uzaktan bakıldığında su gibi dalgalanır; yaklaşıldığında yoktur.

Kur'an serabı bir kez daha, çok keskin bir yerde kullanır:

"İnkâr edenlerin amelleri ise düz arazideki serap gibidir: susayan onu su sanır; yanına vardığında hiçbir şey bulamaz. Yanında Allah'ı bulur ve O hesabını tam görür." (Nûr 24/39)

Bu ayet ile Nebe' 78/20 arasında kurulan bağ, kendi okumam olarak kaydedilecek bir şey ama dayanağı sağlamdır:

Nûr'da ameller seraptır. Nebe'de dağlar serap olur.

İki ayet birlikte okunduğunda ortaya çıkan şey şudur: o gün, hem insanın yaptığı en sağlam iş hem yeryüzünün en sağlam cismi aynı hale geliyor — uzaktan var, yakından yok.

Ve şimdi sûrenin en sert dönüşümüne gelelim.

• 78/7: Dağlar أَوْتَاد — kazıklar. Yere çakılmış, tutan, sabitleyen.
• 78/20: Dağlar سَرَاب — serap. Uzaktan görünen, yaklaşınca olmayan.

Yeryüzünün en somut şeyi, en aldatıcı şey haline geliyor.

Kâria bölümünde dağlar "atılmış yün" olmuştu; orada dönüşüm ağırlıktan hafifliğeydi. Burada dönüşüm başka bir eksende: varlıktan görüntüye.

Yün hafiftir ama vardır; serap ise yoktur. Yani Nebe', Kâria'dan bir adım öteye gidiyor.

Ve bu, sûrenin argümanına bağlanıyor. Sûrenin muhatabı dirilişi inkâr ediyor, çünkü ona gerçek olan bu dünya, hayalî olan âhiret gibi görünüyor. Yirminci ayet bu ayrımı tersine çeviriyor: bu dünyanın en sağlam cismi seraba dönüşecek.

Bunu bir okuma olarak kaydediyorum. Dayanağı, yedinci ve yirminci ayetlerdeki iki kelimenin karşıtlığıdır — ki bu karşıtlık metindedir.