Mutaffifîn 27-28. ayetler

Ve mizâcühû min tesnîm • aynen yeşrabü bihe'l-mukarrabûn "Ona katılan şey Tesnîm'dendir; bir pınar ki ondan yaklaştırılmış olanlar içer."

Kök: م-ز-ج. Karıştırmak, iki şeyi birbirine katmak. Mizâc — katkı, karışım; ve sonradan "huy, mizaç" anlamını da kazanmıştır (bedendeki unsurların karışımı fikrinden).

Kelime Kur'an'da üç yerde geçer ve üçünde de aynı bağlamdadır — cennet içeceğinin katkısı:

• "Onların kadehlerinin katkısı kâfûrdur." (İnsân 76/5)
• "Orada katkısı zencefil olan bir kadehten içirilirler." (İnsân 76/17)
• Ve burada: tesnîm.

Bir soru doğuyor: 25. ayette içecek رَحِيق — saf, katıksız — diye nitelenmişti. Şimdi bir katkıdan söz ediliyor. Çelişki değil mi?

Klasik müfessirlerin verdiği cevap şudur: rahîk, tortudan ve bozucu maddeden arınmış olmayı bildirir; mizâc ise değerli bir şeyin eklenmesidir. Yani eksiltici değil, artırıcı bir katkı.

Ve bu, sûrenin konusuyla uyumludur: tatfîf eksilten bir müdahaleydi; buradaki müdahale ekliyor.

Kelime Kur'an'da yalnızca burada geçer.

Kök: س-ن-م. Ve kökün somut anlamı belirleyicidir: yükseklik.

• سَنَام (senâm) — devenin hörgücü. Devenin en yüksek yeri. Arapçada bir şeyin en yüksek noktası için kullanılır.
• تَسْنِيم (tesnîm) — yükseltmek. Aynı kökten, mezarın üstünün tümsek yapılmasına da bu ad verilir.
• سَنِمَ — yükseldi, hörgücü büyüdü.

Kelimenin anlamı üzerinde iki görüş vardır:

İkisi birbirini dışlamıyor: ad, vasıftan türetilmiş olabilir.

Ve kelimenin sûredeki yeri anlamlıdır.

Sûre iki yön kurmuştu: سِجِّين aşağıda, عِلِّيُّون yukarıda. Şimdi üçüncü bir yukarı kelimesi geliyor: tesnîm.

Yani iyilerin kitabı yukarıda, içtikleri su da yukarıdan geliyor. Sûre, dikey ekseni tutarlı biçimde kullanıyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; kelimelerin kök anlamları dilcilerin verisidir, aralarında kurduğum eksen bir yorumdur.

Kelime mansûbtur ve bunun sebebi üzerinde gramerciler ayrılır:

Anlam farkı küçüktür. En yaygın olanı ilk ikisidir.

عَيْن kelimesi Arapçada çok anlamlı bir kelimedir: göz, pınar, bir şeyin kendisi/aslı, ve casus. Hepsinin ortak yanı, kaynağa ya da görmeye dair olmasıdır — pınar, suyun "gözü"dür; bir şeyin aynı, onun aslıdır.

Ve sûrenin göz temasıyla bir lafız yakınlığı doğuyor: aynı kelime hem "göz" hem "pınar" demektir, ve bu sûre baştan sona görmekle ilgilidir. Bunu bir lafız gözlemi olarak kaydediyorum; anlam iddiası kurmuyorum, çünkü ayette kelime açıkça "pınar" anlamındadır.

Beklenen ifade yeşrabühâ ya da yeşrabü minhâ olurdu. Ayet بِ kullanıyor.

Klasik gramercilerin verdiği izahlar:

İkinci görüş, ayetler arasında bir mertebe farkı doğuruyor ve klasik kaynaklarda yaygın olarak zikredilir:

Ebrâr, rahîki içiyor ve ona tesnîmden karıştırılıyor (mizâcühû min tesnîm). Mukarrebûn ise tesnîmin kendisinden içiyor.

Yani aynı su, iki gruba iki farklı biçimde ulaşıyor: birine karışım olarak, diğerine saf olarak.

Bu okuyuş, sûrenin daha önce kurduğu ayrımla uyumludur: 21. ayette mukarrebûn, ebrârın kitabına şahitlik ediyordu — yani onlardan ayrı, onların üstünde bir konumda görünüyordu. Burada aynı ayrım içecekte tekrarlanıyor.

Bu bir tercihtir, bağlayıcı değildir.

Sûre iki mertebe kuruyor ve bunu açıkça söylemeden yapıyor:

Bu ayrım, Vâkıa sûresindeki üçlü tasnifle uyumludur: "Sizler üç sınıf olduğunuzda: sağın adamları… solun adamları… ve öne geçenler, öne geçenler; işte onlar yaklaştırılmış olanlardır." (Vâkıa 56/7-11 mealen).

İnfitâr bölümünde kaydedilen not burada karşılığını buluyor: orada, sûrenin ikili ayrımının (ebrâr / füccâr) insanları iki kutuya bölmediği, Kur'an'ın başka yerlerde dereceler bulunduğunu söylediği belirtilmiş ve bu sûreye işaret edilmişti. Şimdi o işaret yerine oturuyor: Mutaffifîn, iyiler tarafında bir derece farkı kuruyor.

Ve dikkat çekicidir ki kötüler tarafında böyle bir derece ayrımı yapılmıyor. Füccâr tek gruptur.

Bu, 21. ayette kaydedilen asimetrinin devamıdır: iyilik tarafında fazladan ayrıntı var, kötülük tarafında yok.