Beled 14. ayet

Ev it'âmun fî yevmin zî mesğabe "Ya da açlık gününde doyurmak."

Bağlaç bir seçenek bildiriyor: yokuşun iki ayrı kapısı var. Biri köle azadı, diğeri doyurmak.

Bu, ayetin gerçekçiliğini gösterir. Köle azat etmek büyük bir sermaye gerektirir; herkes yapamaz. Doyurmak ise ölçeklenebilir. Sûre, yokuşa çıkmanın tek bir pahalı yolu olduğunu söylemiyor.

Kök: ط-ع-م. Taâm — yiyecek. If'âl kalıbı (it'âm) ettirgendir: yedirmek, doyurmak.

Bu kelimenin Mâûn sûresindeki tahlilini tekrarlamıyorum; orada taâmi'l-miskîn tamlaması üzerindeki iki okuyuş ve "doyurmaya teşvik etmemek" ifadesinin neden seçildiği işlendi.

Burada Mâûn'a göre bir eşik farkı var ve bunu kaydetmek gerekiyor:

Mâûn eşiği aşağı indiriyordu: vermek değil, teşvik bile yetmiyor mu? Beled ise eşiği yukarı çekiyor: teşvik değil, doyurmanın kendisi. İki sûre aynı meselenin iki ucundan tutuyor — biri asgarî sınırı, diğeri tırmanış hedefini gösteriyor.

مَسْغَبَة — Kök: س-غ-ب. Açlık, aç kalmak. Sağib — aç. Kelime Arapçada özellikle şiddetli ve uzun süren açlık için kullanılır; günlük acıkma için değil.

Kalıp: مَفْعَلَة (mef'ale). Bu kalıp Arapçada bir şeyin bolca bulunduğu yeri ya da zamanı bildirir. Yani mesğabe, "açlık" değil, "açlığın hüküm sürdüğü durum"dur.

ذِى — "sahibi olan". Yani harfi harfine: "açlık sahibi bir gün." Gün, açlığın sahibi olarak niteleniyor.

Bu, sıradan bir nitelemeden fazlasıdır. Kıtlık, o coğrafyanın en somut felaketiydi. Yağmurun gelmediği bir yılda kervanlar durur, sürüler ölür, fiyatlar fırlar. Kureyş sûresinde işlenen "açlıktan doyurma" nimeti tam olarak bu tehdide karşıdır.

Ve şart burada yatıyor. Bolluk zamanında doyurmak da iyidir, ama zor değildir. Ayet kıtlık gününü seçiyor — yani veren kişinin kendisinin de aç olduğu, verdiğinin yerine yenisini koyamayacağı bir zamanı.

İşte "yokuş" burada dikleşiyor. Kıtlık gününde bir öğün vermek, bolluk gününde on öğün vermekten zordur; çünkü verilen şey, verenin kendi hayatta kalma ihtimalinden düşülür.

Bu, sûrenin bütün mantığını açıklıyor: zorluk, verilen şeyin miktarında değil, verildiği andaki maliyettedir. Altıncı ayetteki adam "yığınla mal harcadım" diyordu — ama hangi gün harcadığını söylemiyordu.