Yûnus 7-10. ayetler

İnne'llezîne lâ yercûne likāenâ ve radû bi'l-hayâti'd-dünyâ ve'tmeennû bihâ ve'llezîne hüm an âyâtinâ ğâfilûn · Ülâike me'vâhümü'n-nâru bimâ kânû yeksibûn · İnne'llezîne âmenû ve amilu's-sâlihâti yehdîhim rabbühüm bi-îmânihim, tecrî min tahtihimü'l-enhâru fî cennâti'n-naîm · Da'vâhüm fîhâ sübhâneke'llâhümme ve tehıyyetühüm fîhâ selâm, ve âhiru da'vâhüm eni'l-hamdü lillâhi rabbi'l-âlemîn

"Bize kavuşmayı ummayan, dünya hayatına razı olup onunla yatışanlar ve âyetlerimizden habersiz olanlar — işte onların varacağı yer, kazanageldikleri yüzünden ateştir. · İman edip sâlih ameller işleyenleri ise Rableri, imanları sebebiyle doğru yola iletir; nimet cennetlerinde altlarından ırmaklar akar. · Oradaki duaları 'sübhâneke'llâhümme', birbirine esenlik dilekleri 'selâm'dır; dualarının sonu ise 'âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun'dur."

Bu, sûrenin en güçlü dil verilerinden biridir ve mutlaka karşılaştırılmalıdır.

ط-م-ن kökü Bakara 2/260'ta çözümlendi (li-yatmeinne kalbî): yatışmak, sakinleşmek, yerine oturmak; ve orada dilcilerin kaydettiği somut resim verilmişti: bir şeyin çukura oturup sabitlenmesi. Ve orada iman ile itmi'nân arasındaki fark kaydedilmişti: biri kabul, öteki içe yerleşme.

Ra'd 13/28'de aynı kök olumlu bağlamda işlendi: ellezîne âmenû ve tatmeinnü kulûbühüm bi-zikrillâh, elâ bi-zikrillâhi tatmeinnü'l-kulûb. Ve orada cümlenin iki kez söylenmesi ve bi-zikrillâhinin takdimle tahsis bildirmesi tablolanmıştı.

Şimdi iki kullanım yan yana konabilir ve fark, edatın nesnesindedir:

Aynı kök, aynı kalıp, zıt hüküm. Ve fark, fiilin kendisinde değil — bi- edatının götürdüğü yerde.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin dizimidir: itmi'nân Kur'an'da tek başına ne övülüyor ne yeriliyor. Kelime bir durumu anlatıyor: içe yerleşme, yerine oturma, arayışın durması. Değerini belirleyen şey, neyin üzerine oturulduğudur.

Ve bu okumayı destekleyen bir sûre içi veri var: yedinci ayette itmi'nândan hemen önce radû (razı oldular) geliyor. Yani sıra şudur: razı olmak → yatışmak → gaflet. Arayışın durması, önce bir yeterli bulma kararıyla başlıyor.

Ve Ankebût 29/64'te kaydedilen tanım burada işliyor: dünya hayatı hayat kelimesiyle anılıyor, ama asıl hayat (el-hayevân) başka bir kelimeye veriliyor. Yûnus'un yaptığı, o kelimenin üzerine oturulabileceğini söylemek.

Terkip sûrede üç yerde geçiyor ve sayılabilir bir tekrardır:

Üç ayette aynı grup, üç ayrı fiille anılıyor: razı oldular, bırakıldılar, istediler. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: sûre grubu bir inanç maddesiyle değil, bir beklenti yokluğuyla tanımlıyor.

ر-ج-و kökü: ummak, beklemek. Kelimenin olumsuzlanması "inanmıyorlar"dan farklıdır: ummamak, geleceğe dair bir hesabın bulunmamasıdır.

Ayet, cennettekilerin konuşmasını tarif ediyor ve üç cümle sayıyor. Bu, kaydedilmeye değer bir seçimdir: nimet değil, söz anlatılıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı üç cümlenin muhataplarıdır: dikey (Allah'a), yatay (birbirine), sonra yine dikey. Ve ortadaki selâm, yirmi beşinci ayetteki dâru's-selâm (esenlik yurdu) ile aynı kökten. Yani yurdun adı, içinde konuşulan dilden geliyor. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir örgüdür.

Zümer 39/73'te cennet bekçilerinin selâmün aleyküm tıbtüm dediği işlendi; Vâkıa 56/25-26'da selâmın karşılık olarak verilmesi tablolandı. Oraya dayanıyorum.

Cümle, Fâtiha'nın birinci ayetiyle kelime kelime aynıdır.

Fâtiha 1/1'de bu cümle ayrıntılı çözümlendi: isim cümlesi tercihi (fiil değil), yani hamdın kulun fiiline bağlanmaması; Rabb isminin süregiden bir terbiyeyi bildirmesi. Tekrarlamıyorum.

Ve orada zaten bu ayet anılmıştı: "Kur'an bu cümleyle açılıyor, ama aynı zamanda bu cümleyle kapanıyor. Cennet ehlinin son sözü olarak yine aynı cümle verilir (Yûnus 10/10). Başlangıç ile varış noktası aynı cümle."

Zümer 39/75'te de aynı cümle sûrenin kapanışıydı ve orada kaydedilmişti: fiil meçhuldür (ve kīle — "denildi"), söyleyeni adlandırılmamıştır.

Üç yer yan yana konabilir:

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı üç yerin bağlamıdır: aynı cümle, başlangıçta bir emir gibi, sonda bir sonuç gibi duruyor. Ve Yûnus'taki kelime bunu açıkça söylüyor: âhiru — "sonu". Dua bir istekle başlıyor, hamd ile bitiyor.

Ve bir dizim ayrıntısı: eni'l-hamdü — en burada tefsiriyyedir (açıklama bildiren en). Yani cümle "şunu derler" diye aktarılmıyor; söylenen şeyin kendisi veriliyor.