وَقَالَ ٱلشَّيْطَٰنُ لَمَّا قُضِىَ ٱلْأَمْرُ إِنَّ ٱللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ ٱلْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ ۖ وَمَا كَانَ لِىَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَٰنٍ إِلَّآ أَن دَعَوْتُكُمْ فَٱسْتَجَبْتُمْ لِى ۖ فَلَا تَلُومُونِى وَلُومُوٓا۟ أَنفُسَكُم ۖ مَّآ أَنَا۠ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَآ أَنتُم بِمُصْرِخِىَّ ۖ إِنِّى كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ
Ve kāle'ş-şeytânü lemmâ kudiye'l-emru innallâhe veadeküm va'de'l-hakkı ve veadtüküm fe-ahleftüküm · Ve mâ kâne liye aleyküm min sultânin illâ en deavtüküm fe'stecebtüm lî · Fe-lâ telûmûnî ve lûmû enfüseküm · Mâ ene bi-musrihiküm ve mâ entüm bi-musrihıyy · İnnî kefertü bimâ eşrektümûni min kabl
"İş bitirildiğinde şeytan dedi ki: 'Allah size gerçek olan vaadi verdi; ben de size vaatte bulundum ama sözümden caydım. Benim sizin üzerinizde hiçbir gücüm yoktu — sadece sizi çağırdım, siz de bana uydunuz. Öyleyse beni kınamayın, kendinizi kınayın. Ne ben sizi kurtarabilirim, ne siz beni. Beni daha önce ortak koşmanızı zaten tanımıyorum.'"
Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: şeytanın söyledikleri doğrudur; ayet onu yalanlamıyor. Ama söylendiği an, söylenenin hiçbir işe yaramayacağı andır. Cümlenin bütün ağırlığı bu zaman kaydında toplanıyor.
İki fiil arasında bir zorlama yok. Sultân (güç, hüküm yetkisi) açıkça reddediliyor: mâ kâne liye aleyküm min sultân.
Bu, sûre içinde bir cevaptır: onuncu ayette karşı taraf elçilerden sultânin mübîn (apaçık delil) istemişti. Aynı kelime burada şeytanın ağzında, "benim böyle bir şeyim yoktu" diye geçiyor. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir kelime örgüsüdür.
Ve Hicr 15/42'de aynı sınır bir kez daha, ama bu defa Allah'ın sözü olarak konacaktır: inne ıbâdî leyse leke aleyhim sultân. İki sûrede aynı kelime, biri itiraf biri hüküm olarak.
Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: cümle kınamayı ortadan kaldırmıyor — adresini değiştiriyor. Aynı yapı Fâtır (Melâike) 35/10'da izzet için, Zümer 39/43'te şefaat için kullanılmıştı: istek ya da fiil reddedilmiyor, yöneltileceği yer düzeltiliyor. Oralara dayanıyorum.
ص-ر-خ kökü: yüksek sesle bağırmak, feryat etmek. Sârih — feryat eden; musrih — feryada koşan, imdada yetişen.
Kelimenin kalıbı kaydedilmeye değer: if'âl bâbından ism-i fâil, yani "feryada cevap veren." Ve cümle iki yönde birden olumsuzlanıyor: mâ ene bi-musrihiküm ve mâ entüm bi-musrihıyy — "ne ben sizin imdadınıza yetişirim, ne siz benim."
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: ikinci yarı gereksiz görünebilir — kimse şeytandan yardım beklemiyordu. Ama cümle simetriyi kurarak ilişkinin karşılıklı olduğunu ve karşılıklı olarak çöktüğünü söylüyor.
Ve bir kıraat farkı nakledilir: bi-musrihıyye kelimesinin son yâsının harekesi konusunda okuyuşlar ayrılır (fetha / kesre). Anlam farkı doğurmaz; imam adı vermiyorum.