İsrâ 66-70. ayetler

Rabbükümü'llezî yüzcî lekümü'l-fülke fi'l-bahri li-tebteğū min fadlih, innehû kâne biküm rahîmâ · Ve izâ messekümü'd-durru fi'l-bahri dalle men ted'ûne illâ iyyâh, fe-lemmâ neccâküm ile'l-berri a'radtüm, ve kâne'l-insânü kefûrâ · E-fe-emintüm en yahsife biküm cânibe'l-berri ev yürsile aleyküm hâsıben sümme lâ tecidû leküm vekîlâ · Em emintüm en yuîdeküm fîhi târaten uhrâ fe-yürsile aleyküm kāsıfen mine'r-rîhi fe-yuğrikaküm bimâ kefertüm sümme lâ tecidû leküm aleynâ bihî tebîâ · Ve lekad kerremnâ benî Âdeme ve hamelnâhüm fi'l-berri ve'l-bahri ve razaknâhüm mine't-tayyibâti ve faddalnâhüm alâ kesîrin mimmen halaknâ tafdîlâ

"Rabbiniz, lütfundan arayasınız diye gemiyi denizde sizin için yüzdürendir. O size karşı çok merhametlidir. Denizde başınıza bir sıkıntı geldiğinde, O'ndan başka yalvardıklarınız kaybolur gider. Sizi karaya çıkarıp kurtarınca da yüz çevirirsiniz. İnsan çok nankördür… Andolsun, Âdemoğullarını şerefli kıldık; onları karada ve denizde taşıdık, temiz şeylerden rızıklandırdık ve yarattıklarımızın birçoğundan üstün tuttuk."

Bu sahne Kur'an'da birkaç kez tekrarlanır ve dizinde işlendi: Ankebût 29/65 (fe-izâ rakibû fi'l-fülki deavullâhe muhlisîne lehü'd-dîn) ve Lokmân 31/32 (ve izâ ğaşiyehüm mevcün ke'z-zulel). Oraya dayanıyorum.

Ve İsrâ'daki farkın ne olduğu kaydedilmelidir:

Üç sûre aynı sahneyi üç ayrı ayrıntıyla veriyor. Bu, sûreler arası doğrulanabilir bir örgüdür.

Ve İsrâ'nın kendine has kelimesi kaydedilmeye değer: dalle — "kayboldu, yolunu şaşırdı."

Bunu kendi okumam olarak veriyorum ve dayanağı fiilin seçimidir: ayet "onları unutursunuz" demiyor, "onlar kaybolur" diyor. Yani terk eden taraf insan değil; giden taraf onlar. Fiilin öznesi değişmiş.

Ve aynı kök (ض-ل-ل) sûrede birkaç kez geçiyor (15, 48, 67, 72, 97) ve burada, olağandışı bir biçimde, tapılan şeyler için kullanılıyor.

İki ayet, iki ayrı tehlikeyi soruyor ve ikisi de emintüm (güvende misiniz?) ile başlıyor:

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: kurtulan kişi karaya çıkmıştı; ayet, karanın da güvenli olmadığını söylüyor. Ve sonra ikinci soruyla onu denize geri gönderiyor: en yuîdeküm fîhi târaten uhrâ.

قَاصِف — kök ق-ص-ف: kırmak, çatırdatarak parçalamak. Kelime, gök gürültüsünün sesi için de kullanılır.

تَبِيعًا — kök ت-ب-ع: ardından gitmek. Tebî', dilcilerce burada "hakkını aramak için peşe düşen, dava takipçisi" olarak açıklanır.

Bunu bir dil gözlemi olarak kaydediyorum: kelime, hukukî bir alandan alınmış. Ayet, "yardımcı bulamazsınız" demiyor — "davanızı takip edecek birini bulamazsınız" diyor.

Bu ayet, sûrenin en çok anılan cümlelerinden biridir ve dikkatle okunmalıdır.

Ayet dört şey sayıyor:

Ve iki kelime arasındaki fark kaydedilmelidir, çünkü ayet ikisini ayrı ayrı kullanıyor:

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı ayetin kendi kelimeleridir: birinci fiil kayıtsız, ikinci fiil kayıtlı. Yani şereflendirme bütün insan soyuna verilmiş; üstünlük ise bir karşılaştırma içinde ve "çoğundan" kaydıyla.

Dilciler kesîr kelimesinin buradaki işlevi üzerinde durur ve iki okuma nakledilir:

İki okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Altmış ikinci ayette tablolamıştım: İblîs kerremte aleyye demişti — "beni bırakıp onu üstün tuttun."

Ve yetmişinci ayet aynı kökü, itiraz değil hüküm olarak geri veriyor. Ve arada bir şey olmuş: altmış altıncı ayetten altmış dokuzuncu ayete kadar insanın nankörlüğü anlatıldı (ve kâne'l-insânü kefûrâ).

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı bu sıralamadır: sûre, insanın nankörlüğünü anlattıktan hemen sonra onun şereflendirilmiş olduğunu bildiriyor. Yani şeref, insanın performansına bağlanmıyor. Nankörlük kaydedilmiş, buna rağmen hüküm değişmemiş.

Ve bu, STYLE gereği bir kayıt gerektiriyor: ayet bütün Âdemoğulları için konuşuyor — benî Âdem. Hiçbir topluluk, hiçbir soy dışarıda tutulmuyor. Bu tefsirde bu ayetten hiçbir grubu ayıran bir sonuç çıkarılmaz.