2/115 — "Nereye dönerseniz"
"Doğu da Allah'ındır, batı da. Nereye dönerseniz Allah'ın yüzü oradadır. Şüphesiz Allah her şeyi kuşatandır, bilendir."
Sûrenin en geniş ufuklu ayetlerinden biri ve dikkatli okunması gerekiyor, çünkü iki yanlış anlamaya birden açık.
فَثَمَّ وَجْهُ ٱللَّهِ — "orada Allah'ın vechi vardır". Vech kelimesi, 112. ayette gördüğümüz gibi, "yüz" demek olsa da bütünü ve yönelişi karşılayabilir. Burada yaygın anlayış "Allah'ın rızasının yöneldiği yön" ya da "O'na yönelme ciheti"dir.
Ayet ne söylüyor: Allah bir mekâna hapsedilemez. Yön, kendinde kutsal değildir. Doğu ile batı arasında Allah'a yakınlık bakımından bir fark yoktur; ikisi de O'nundur.
Ayet ne söylemiyor: yönün hiç önemi olmadığını. Nitekim aynı sûre birkaç ayet sonra kıble emrini verecek (2/144) ve namazda Kâbe'ye dönülmesini isteyecektir.
İkisi çelişmez, çünkü iki farklı şeyden söz ediyorlar. Kıble, Allah'ın bulunduğu yön değildir — birliği görünür kılan bir düzenlemedir. Milyonlarca insanın aynı noktaya dönmesi, o noktada bir kutsallık olduğu için değil, dağınıklığın kendisi bir sorun olduğu içindir. Bu ayet, kıbleyi anlamsız kılmıyor; kıblenin ne olmadığını söylüyor.
Nitekim bu ayrım, kıble ayetlerinin hemen ardından Kur'an'ın kendisi tarafından da yapılır: "İyilik, yüzlerinizi doğuya batıya çevirmeniz değildir" (Bakara 2/177).