2/170-171 — Atalar ve çobanın sesi
"Onlara 'Allah'ın indirdiğine uyun' dendiğinde, 'Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye uyarız' derler. Ya ataları hiçbir şey akledememiş ve doğru yolu bulamamışsa?"
İtiraz bir delil öne sürmüyor; bir süreklilik öne sürüyor. "Doğrudur" değil, "böyle geldik" deniyor.
Ayetin cevabı da bir karşı-iddia değil, bir sorudur: peki ya onlar da bilmiyorduysa? Soru, geleneğin kendiliğinden doğrulayıcı olmadığını gösteriyor. Bir uygulamanın eski olması, doğru olduğunun delili değildir — çünkü yanlış da eskiyebilir.
Burada dikkatli olmak gerekiyor: ayet geleneği reddetmiyor, geleneğin sorgulanamaz sayılmasını reddediyor. Nitekim aynı Kur'an, İbrâhim'in mirasına bağlanmayı över ve peygamberler zincirine uymayı emreder. Fark şurada: o zincire uyulmasının sebebi eski olması değil, doğru olmasıdır. Ölçü aynı kalıyor; değişen, ölçünün nereye uygulandığı.
Benzetme: "İnkâr edenlerin durumu, bağırıp çağırmadan başka bir şey duymayan hayvanlara sesle çağıran kimsenin durumuna benzer."
Görüntü şu: çoban sürüye seslenir. Ses hayvana ulaşır — kulak sağlamdır, ses duyulmuştur. Ama ulaşan şey yalnızca sestir; içindeki anlam değil.
Sûrenin 18. ayetindeki "sağır, dilsiz, kör" tablosuyla aynı yere çıkıyor: organlar çalışıyor, işlev yok. Ve buradaki ayrıntı daha keskin — sorun duymamak değil, duyduğunu anlamamak.