Bakara 29. ayet — Yeryüzü kimin için?

"Yeryüzünde ne varsa hepsini sizin için yaratan O'dur. Sonra göğe yöneldi ve onları yedi gök halinde düzenledi. O her şeyi bilendir."

Bu iki harf, insanın tabiatla ilişkisini kuran temel ifadelerden biridir ve iki yönlü okunabilir:

• Kullanım hakkı olarak: her şey emrinize verilmiştir.
• Emanet olarak: her şey size teslim edilmiştir.

Ayeti tek başına bırakırsak birincisi öne çıkar. Ama Kur'an onu tek başına bırakmıyor: hemen bir sonraki ayette insana "halife" deniyor (2/30) — yani vekil, yerine bakan. Vekilin kendi malı yoktur; hesabı vardır.

Bu iki ayet birlikte okunduğunda ortaya çıkan ölçü şudur: yeryüzü insanın kullanımına verilmiştir, mülkiyetine değil. Kur'an başka yerde bozulmayı doğrudan insanın eylemine bağlar: "İnsanların elleriyle kazandıkları yüzünden karada ve denizde bozulma çıktı" (Rûm 30/41).

Bu ayrımın bugün taşıdığı ağırlık açıktır. "Her şey benim için yaratıldı" cümlesi tek başına sınırsız kullanımı meşrulaştırır; "hesabını vereceğim" kaydıyla birlikte ise bir sorumluluk doğurur. Kur'an ikisini yan yana koymuş.

"Yedi" sayısı üzerinde durmak gerekiyor, çünkü burada zorlama yorumlar üretilmeye çok müsait bir zemin var.

İki okuma vardır ve ikisi de klasik kaynaklarda mevcuttur:

• Sayı olarak yedi. Yedi ayrı katman kastedilmektedir; mahiyetleri bize bildirilmemiştir.
• Çokluk bildiren yedi. Arapçada — ve genel olarak Sâmî dillerde — yedi, yetmiş ve yedi yüz sayıları çoğu zaman belirli bir adet değil, "pek çok" anlamında kullanılır. Kur'an'ın kendisi bu kullanımı yapar: "Yetmiş kez bağışlanma dilesen de…" (Tevbe 9/80) — burada kastedilen tam yetmiş değil, "ne kadar çok olursa olsun"dur.

Hangisinin kastedildiği kesin değildir. Bu belirsizliği kapatıp "yedi gök şu şu katmanlardır" diye modern bir liste üretmek, tefsir değil zorlamadır; bu metinde o yola girilmiyor.

Bu ayet "yeryüzünde ne varsa sizin için" diyerek insanı sahneye çıkarıyor. Hemen ardından gelen bölüm — Âdem'in yaratılışı, meleklerin sorusu, isimlerin öğretilmesi, secde ve İblîs — bu cümlenin ne anlama geldiğini uzun uzun açacak. Sûre, insana verileni önce söylüyor, sonra o insanın kim olduğunu anlatmaya başlıyor.

Kur'an burada anlatıya geçiyor. Buraya kadar tarif, delil ve emir vardı; şimdi bir sahne kuruluyor. Ve kurulan sahne, insanın ne olduğu sorusunun cevabıdır.