Enbiyâ 7. ayet

Ve mâ erselnâ kableke illâ ricâlen nûhî ileyhim, fes'elû ehle'z-zikri in küntüm lâ ta'lemûn

"Senden önce de, kendilerine vahyettiğimiz adamlardan başkasını göndermedik. Bilmiyorsanız zikir ehline sorun."

Üçüncü ayetteki itiraz şuydu: hel hâzâ illâ beşerun mislüküm — "bu sizin gibi bir insandan başkası mı?"

Bu itiraz ve cevabı Furkān 25/7 ve 25/20'de ayrıntılı işlendi. Oradaki kayıt şuydu:

"Cevap, itirazın tarifini reddetmiyor — doğruluyor ve genelleştiriyor. Yani 'öyle değil' değil, 'hep öyleydi' deniyor. İtiraz edilen şey, istisna değil kaide olarak konuyor."

Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum. Buraya iki sûrenin kelime farkını ekliyorum:

Ve kaydedilmeye değer olan şudur: Enbiyâ, Furkān'ın cümlesini bir ayet sonra kendisi de kuruyor — lâ ye'külûne't-taâm (8). Yani iki sûre aynı cevabı veriyor; biri onu doğrudan, öteki bir olumsuzlama içinde söylüyor. Bu, doğrulanabilir bir lafız ortaklığıdır.

Ricâl — ر-ج-ل kökü, racülün çoğulu. Kökün somut anlamı ricl — ayaktır; racül, yürüyen, yaya olan demektir. Furkān'de yemşî fi'l-esvâk itirazı bu kökle aynı resmi taşıyordu.

Kelime burada iki şeyi birden bildiriyor ve dilciler ikisini de kaydeder:

Ayetin siyakı birincidir: itiraz "insan olamaz" demişti, cevap "hep insandı" diyor. İkinci yönü klasik tefsirlerde kaydedildiği için aktarıyorum; ayetin bu bağlamda kurduğu delil birincisidir. Tercih dayatmıyorum.

نُّوحِىٓ إِلَيْهِمْ — sıfat cümlesi ve muzâridir. Evhaynâ (mâzî) değil, nûhî (muzâri). Muzâri süreklilik ve yenilenme bildirir. Yani ayrım "insan olmamak" değil, "vahiy almak"tır — ve bu, sürekli bir hâl olarak veriliyor.

Kimin kastedildiği üzerinde ihtilaf vardır:

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Ve dizim bakımından kaydedilecek olan şudur: cümle bir usul koyuyor — in küntüm lâ ta'lemûn. Bilmemek, sormanın şartı olarak konuyor. Ve zikr kelimesi bu sûrede dokuz kez geçen kökün ikinci halkasıdır; üç ayet sonra Kur'an'ın kendisi zikruküm diye anılacak.