Enbiyâ 91. ayet

Velletî ahsanet fercehâ fe-nefahnâ fîhâ min rûhinâ ve cealnâhâ vebnehâ âyeten li'l-âlemîn

"Irzını korumuş olanı da an: ona ruhumuzdan üfledik ve onu da oğlunu da âlemlere bir işaret kıldık."

Ve dizinin son halkası, en kısa olanıdır: tek ayet.

Ve ayetin ilk kaydedilecek yanı şudur: ad verilmiyor. Anılan kişi bir ism-i mevsûlle geliyor: velletî — "o kadın ki".

Bu, sûrenin dizisinde ikinci kez oluyor:

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı iki ayetin ortak biçimidir: dizide adı verilmeyen iki kişiden biri bir olayla, öteki bir fiille adlandırılıyor. Ve ikinci durumda adlandırma, kişinin kendi eylemine dayanıyor.

Kur'an'da aynı ifade Tahrîm 66/12'de geçiyor ve orada işlendi. Oraya dayanıyorum ve iki ayeti yan yana koyuyorum:

Ve iki zamir arasındaki fark klasik tefsirlerde kaydedilir ve ihtilaflıdır:

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Ahsanet — ح-ص-ن kökü, IV. bâb, etken (malum).

Hısn — kale; hasîn — sağlam, korunaklı. Kökün çekirdek anlamı: bir şeyi korunaklı kılmak, sağlamlaştırmak.

Ve fiilin çatısı kaydedilmelidir — bunu kendi okumam olarak veriyorum:

Fiil edilgen değil, etkendir. Uhsınet (korundu) değil, ahsanet (korudu). Yani ayet, korunmuş olmayı bir kişinin kendi fiili olarak kaydediyor.

Ve dizideki yeri bu çatıyla anlaşılıyor: dizinin diğer halkalarında peygamberler seslenerek anıldı; burada anılan kişi bir fiille anılıyor. Ortak nokta, ikisinin de kişinin kendi eylemi olmasıdır.

Ölçülü bir dille kaydediyorum ve bundan fazlasına girmiyorum: ayet bir vasıf bildiriyor, bir tasvir yapmıyor. Kur'an'ın vermediği hiçbir ayrıntıya girilmez.

مِن رُّوحِنَا — ve buraya zorunlu bir kayıt düşüyorum.

Zümer 39/67'de benzer bir izâfet için konan tenzih kaydı burada da geçerlidir: bu ifadeler Allah'a cüz, parça ya da organ nispet edecek şekilde anlaşılamaz.

Dilcilerin ve müfessirlerin yaygın olarak kaydettiği izah: buradaki izâfet teşrîf izâfetidir — yani "bizim rûhumuz" derken kastedilen, o şeyin şerefini bildiren bir nispettir; Kur'an'da beytî (evim), nâkatullâh (Allah'ın devesi) gibi terkiplerde aynı yapı vardır. Bunu nakledilen bir izah olarak aktarıyorum.

Ve klasik tefsirlerde rûhun ne olduğu tartışılmıştır. Bu tefsirde o tartışmaya girmiyorum; ayetin verdiği şey bir nispettir, bir tanım değil.

Ve bir gramer nüktesi kaydedilmelidir: iki kişi anılıyor (cealnâhâ ve'bnehâ) ama işaret tekildir: âyeten, âyeteyni değil.

Nahivcilerin izahı: ikisi birlikte tek bir işaret oluşturmaktadır — ayrı ayrı iki işaret değil.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum ve ayrıntısına girmiyorum.

لِّلْعَٰلَمِين — ve kelime sûrede üçüncü kez. (71, 91, 107.) Dizi burada kapanıyor ve bir sonraki ayette sûre hükmünü koyuyor.