وَٱلَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَٰفِظُونَ · إِلَّا عَلَىٰٓ أَزْوَٰجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ · فَمَنِ ٱبْتَغَىٰ وَرَآءَ ذَٰلِكَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْعَادُونَ
Ve'llezîne hüm li-fürûcihim hâfizûn · İllâ alâ ezvâcihim ev mâ meleket eymânühüm fe-innehüm ğayru melûmîn · Fe-meni'bteğā verâe zâlike fe-ülâike hümü'l-âdûn
"İffetlerini koruyanlardır — eşleri… dışında; bunda kınanmazlar. Kim bunun ötesini ararsa, işte onlar haddi aşanlardır."
Kökün somut anlamı: iki şeyin arasındaki açıklık, yarık, boşluk. Ferec — aralık; infirâc — açılma; ve buradan sıkıntının açılması anlamı (ferec — ferahlama) gelir.
Kelime bu bağlamda örtme yeri için kullanılan bir kinâyedir ve dilciler bunu kaydeder. Ve kaydedilmeye değer bir nokta var: aynı kök Kur'an'da gökyüzü için de kullanılır — mâ lehâ min fürûc (Kāf 50/6, "onda hiçbir çatlak yoktur"). Kāf'de o ayet işlendi. Aynı kök, biri kapalılığın delili biri korunması istenen alan için. Bunu bir dil gözlemi olarak veriyorum ve iki kullanım arasında bir hüküm bağı kurmuyorum.
Hâfiz: koruyan, gözeten. Kök ح-ف-ظ Bürûc 85/22'de (fî levhın mahfûz) ve Târık 86/4'te (leyse aleyhâ hâfiz) işlendi.
Bir dizim ayrıntısı kaydedilmelidir ve dilciler üzerinde durur: beşinci ayette edat لِdir (li-fürûcihim), altıncı ayetteki istisnada edat عَلَىٰya döner (illâ alâ ezvâcihim).
| Okuma | İzah |
|---|---|
| 1 | İstisna, hâfizûn fiiline değil, cümlenin bütününe bağlanıyor; alâ "…hususunda" anlamı taşıyor |
| 2 | Hâfizûn burada "kendilerini tutanlar" anlamındadır ve alâ bu tutuşun kalktığı yeri gösterir |
Terkip, Kur'an'ın indiği dönemde fiilen var olan bir kurumu — köleliği — anmaktadır. STYLE gereği burada ne fıkhî hüküm veriyorum ne de tarihî kurumun ayrıntılarına giriyorum. Kaydedilmesi gereken iki husus vardır ve ikisi de metinden doğrulanabilir:
İki. Kur'an'ın aynı alandaki başka ayetleri, kölelikten çıkışı defalarca bir iyilik, bir kefaret ve bir hedef olarak koyar: fekku rakabe (Beled 90/13 — Beled'de işlendi), fe-tahrîru rakabe (Nisâ 4/92, Mâide 5/89, Mücâdele 58/3 — Mücâdele'de işlendi), fe-kâtibûhüm (Nûr 24/33).
Bu iki kaydın ötesinde bir sonuç kurmuyorum. Konunun tarihî ve hukukî çerçevesi bu ayetin altında çözülemez ve çözülmeye çalışılmıyor.
Kökün somut anlamı: bir sınırı geçmek, üzerinden atlamak. Aynı kökten adüvv (düşman — sınırı çiğneyen), udvân (haddi aşma), adâ (koştu, geçti).
Kelimenin seçimi kaydedilmeye değer: yedinci ayet "günahkârlar" ya da "fâsıklar" demiyor. Kelimenin resmi bir çizgiyi geçmektir — ve altıncı ayet o çizgiyi az önce çizmişti. Yani hüküm, çizilen sınırın kendisine bağlanıyor.