Mü'minûn 72. ayet

Em tes'elühüm harcen fe-harâcü rabbike hayr, ve hüve hayru'r-râzikīn

"Yoksa onlardan bir ücret mi istiyorsun? Rabbinin karşılığı daha hayırlıdır; O, rızık verenlerin en hayırlısıdır."

Ayet, altmış sekizinci ayette başlayan em dizisinin devamıdır — beşinci soru. Ve öncekilerden farkı kaydedilmelidir: ilk dördü karşı tarafın hâlini yokluyordu; bu, elçinin hâlini yokluyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: olası bir engel daha eleniyor — elçinin çıkar sahibi olması.

ح-ر-ج değil, خ-ر-ج kökü: çıkmak. Harc — çıkarılan şey, ödenen bedel; harâc — vergi, gelir, ürün.

Kıraat farkı nakledilir:

Üç okuyuş da nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Ve birinci okuyuştaki iki kelimenin farkı üzerinde dilciler durur:

Bu ayrımı nakledildiği şekliyle aktarıyorum. Ve birinci okuyuşta cümle bir karşılaştırma kuruyor: istenmesi düşünülen şey tek seferlik, karşılığı verilen şey süreklidir.

Bu soru Kur'an'da tekrarlanan bir kalıptır:

Beş yerde de aynı iş yapılıyor: elçinin bir çıkar sahibi olmadığı kaydediliyor. Furkān 25/57'de bu kalıp işlendi ve orada istisnanın biçimi kaydedilmişti: istenen şey verenin elinden çıkan bir şey değildi. Oraya dayanıyorum.

Ve Mü'minûn'un farkı kaydedilmelidir: Furkān ve Şûrâ bir istisna kuruyor (illâ); Tûr ve Kalem karşı tarafın yükünü anıyor; Mü'minûn ise bir karşılaştırma yapıyor — fe-harâcü rabbike hayr. Yani talebin reddi, alternatifin daha iyi olmasıyla gerekçelendiriliyor.

Sûredeki beş üstünlük terkibinin üçüncüsü (14, 29, 72, 109, 118).

ر-ز-ق kökü: bir canlıya ulaşan ve ondan yararlanılan şey. Dilciler kökü mal ile sınırlamaz; ilim, sağlık ve evlât da rızık sayılır.

Ve terkibin el-hayr ile bağı kaydedilmelidir: ayet iki kez hayr kelimesini kullanıyor — biri karşılaştırma (hayrun), öteki üstünlük (hayru'r-râzikīn). Aynı kelime, iki kalıp.